Sirenin Sesi

Şemsiye

2012-02-17T06:56:00.002+02:00

“Ne diyorsam hepsi doğru,” dedi bana, “ve gördüklerinin hepsi senin kadar gerçek.” (Hafiyenin El Kitabı, Jedediah Berry. Çeviren: Algan Sezgintüredi.)

Görsellerde, Alexandre Pachiaudi ve Gaëtan Kohler imzalı bir yerleştirmeden kareler. Hafiyenin El Kitabı için playlist, burada. Aman şemsiyenize dikkat edin!

Buhar

2012-02-16T06:25:00.003+02:00

Geçen hafta Hafiyenin El Kitabı'ndan bahsettim durdum, ama bu haftaya öyle asabi girişler yaptım ki kendime şaştım sevgili blog okuru, neyse, kafalar düzeldi tekrardan, sağduyu geri geldi sayılır. Bildiğiniz üzere kitabın kendinden değil, kitaba teğet geçen veya içinden geçen mevzulardan bahsetmek adetimiz, daha önce romanın Wes Anderson, Franz Kafka, David Lynch, Paul Auster, Italo Calvino vs. gibi birbiriyle alakası olmayan referans ve benzetmelerle karşılandığını yazmış, konuya açıklık getirmeye çalışmıştım; bugün yine bu referanslardan steampunkın altını çizelim isterim. Hafiyenin El Kitabı'na steampunk referansları verilmiş kimi yayın organlarında; şahsi kanım tam da oturmadığı yönünde ama, romandaki atmosferin bu akıma belli göndermeler yaptığını yadsımak mümkün değil. Her neyse, sanırım asıl vurgulamamız gereken, referansların subjektif olduğu ve her eserin kendi özgün varlığı ile değerlendirilmesi gerektiği elbette - ki benzetmelerin çeşitliliği ve birbirine benzemezliği, bu gerçeği ortaya koyuyor. Steampunk hakkında fikir edineyim diyenler için önereceğimiz birkaç yazı var burada, biri Belapresente'nin blogundan, diğeri pek sevdiğimiz Futuristika'dan, görseller de sanırım fikir verebilir, ne hakkında, blog yazarının algısı hakkında en çok: Steampunk 101, Bir Anarko Geçmiş Hayali: Steampunk.

İnsan

2012-02-15T07:10:00.003+02:00

Geçen cumartesi, yani 11 Şubat günü, Sylvia Plath'in 1963 yılında evinde çocuklarını uyutup mutfağında intihar ettiği gün idi sevgili blog okuru, es geçmişim, telafi edeyim isterim. Videoda Plath, en bilinen ve sert şiirlerinden Lady Lazarus'u okuyor, Türkçesini Cevat Çapan çevirisiyle şu adreste buldum. Şiir, 'Out of the ash, I rise with my red hair, And I eat men like air,' diye son buluyor; 'man' kelimesinin İngilizcede hem erkek hem de insan anlamına gelmesi, en hafifinden ironik değil de ne?

Aydınlık günler diler, dokuz canlı olmanızı temenni ederim.

Hans!

2012-02-14T07:35:00.023+02:00

Dün haftaya asabi bir başlangıç yapmışım, bugün 14 Şubat Sevgililer Günü, oradan devam edeyim. 4 Mayıs 2000'de Filipinli bir bilgisayar korsanı (hacker denilen şahıslara bizler bilgisayar korsanı diyoruz, romantik bir tınısı yok değil hani) Love Letter For You (Size Bir Aşk Mektubu) başlıklı bir eklentiyle gelmiş geçmiş en büyük 'bilgisayar korsanlığı' işine imza atmış; epey evvel yayımladığımız 'karşı' duruşlu bir aşk mektupları derlemesi olan 'Üç Harfli Kelime: Aşk'ın önsözünde bundan bahsediliyor. Kayıp zaman ve tamirat masraflarıyla birlikte aşk virüsünün yarattığı tahribatın bir milyar dolar civarında olduğu belirtilmiş önsözde. Hazır, bugün aşktı, sevgiydi, klişenin klişesi beyanlara doymanız, bir kırmızı gül ya da bir tek taş için cinayet işleyecek hale gelene değin beyninizin yıkanması amaçlanacak, ben de terazinin diğer tarafından yayın yapıp denge sağlayayım isterim, ama bilemem elbette, Sevgililer Günüme Dokunma kafasındaysanız eğer, o zaman sizi başka bloglara buyur etmem, alışveriş yapıp bugüne özgü kutlama aktivitelerine katılmanız gerektiğini söylemem doğru olur. Her neyse, ne diyorduk, aşk virüsünün yarattığı tahribat diyorduk galiba, bu temadan değil aşka ters bakan bir aşk mektupları derlemesi, güzel bir distopik roman bile çıkar - ki zaten edebiyatta aşktan bahsedildi mi genelde mutluluğa değil acıya, sefalete, hayal kırıklığına odaklanıldığı gözünüzden kaçmamıştır. Neyse, geçenlerde edebiyatta 'en' sevdiğim aşk betiminin hangi kitapta yer aldığı yolunda bir soru cevaplamam gerekti; bünyemiz 'en'lere pek sıcak bakmasa da, sorulan soruyu cevapsız bırakmak olmayacaktı, ben de o gün için, Ingeborg Bachmann'ın Otuzuncu Yaş adlı kitabında yer alan 'Undine Gidiyor'dan kısa bir paragraf seçtim, hazır sevgililer günü vesilesiyle, hem bu kitaba, hem de bu kendi küçük, sesi inanılmaz büyük öyküye burada da dikkat çekeyim: "Bir erkek tanıdım, adı Hans'tı, ve bütün ötekilerden başkaydı. Birini daha tanıdım, o da başkaydı bütün ötekilerden. Sonra da birini, hele o büsbütün başkaydı ve adı Hans'tı, onu sevdim. Ormanda açıklıkta rastladım ona, birlikte yürüdük, belli bir yöne yönelmeden yürüdük. Tuna topraklarında oldu bu, benimle dönmedolaba bindi. Karaorman'da oldu bu, büyük bulvarın üzerindeki çınarların altında benimle Pernod içti. Onu sevdim. Sonra bir Kuzey İstasyonu'nda bekledik, ve gece yarısından önce kalktı tren. El sallamadım, elimle bir son işareti yaptım yalnız. Son bulmayacak bir son. Ve asla son bulmadı." Kamuran Şipal'ın Türkçesiyle YKY yayımlamış, sevgililer gününde ne yaptığınız fark etmez, kışın Bachmann okuyun, bizim size yegane tavsiyemiz bu minvalde, ötesi size kalmış.

Sevgiler!

(Görsel, Magdalena Abakanowicz.)

Sinek

2012-02-13T06:17:00.004+02:00

Salt düşlerden bahsettiğimiz bir haftanın ardından gerçeklere uyandığımız bir günde yaşama devam... Bu ara, artık nedendir bilinmez, bir absürdlük, bir tuhaflıktır sardırmış gidiyor, bizler de takip ile mükellef olduğumuzdan herhalde, olanı biteni izlemeyi sürdürüyoruz. Aşırı Gürültülü ve İnanılmaz Yakın'ın Oscar'a iki dalda aday olan beyazperde uyarlamasından bahsetmiştik burada, buyrun size saçmalardan seçmeler damarından bir haber: Film, Türkiye'de Çok Gürültülü ve Çok Yakın adıyla gösterime girecek. Şimdi bu olayın türlü teknik unsuru var, onları paylaşıp can sıkma niyetinde değilim, ancak isim hiç olmamış, onu belirtmeden geçemeyeceğim. Etgar Keret'in Buzdolabının Üstündeki Kız adlı kitabında Astım Krizi adlı bir paragraflık bir şahanesi var; Keret, 'Bir sözcüktür fark. Bir sözcük çoktur' diyor ya filme isim verme tercihinde kullanılan 'çok,' doğru sözcük olmamış kanımca. Her neyse, eleştirmenler filmi yerden yere vurmaktalar, buna karşın filmin gişe performansının epey yüksek olduğu söyleniyor, eh, ne diyelim, günümüzde başarı, çoklukla gişeyle ölçülüyor. 90'larda epey iş yapan Graffiti kitapları vardı (Biz Duvar Yazısıyız, Biz de Duvar yazısıyız vs.) anımsadığım kadarıyla içerikleri İskandinav ülkelerinin duvar yazılarından alınma sloganlardan oluşuyordu, oradan hatırımda kalan bir tanesini şimdi paylaşmazsam olmaz: "1 milyon sinek yanılıyor olamaz; insanlar, bok yiyin!" Bir bakış açısı elbette bu da, düz mantık öylesini gerektirmiyor mu? Her neyse, her ne olursa olsun, sizin algınız açık olsun sevgili blog okurları, aydınlık günler dileklerimle.

(Görselde Thomas Hirschhorn'un işlerinden biri.)

Avcı

2012-02-10T07:03:00.013+02:00

İnsanın, uyumadan önce, düş ve gerçeklik arasındaki o bulanık durumda, ağırlık duygusuyla ilişkisini dikkatli ve özenli biçimde dengelediğini fark etmişsinizdir hiç kuşkusuz. O zaman düşünceleri yerçekimi yasasından kurtulur, bedeni üzerindeki çekimden kaçar. Bu sırada düşsel olanla gerçek dünya arasındaki sınır geçirgenleşir ve insanın düşüncelerinin, üç katlı bir elekten geçer gibi özgürlüğe kaçmasına izin verir. Soğuğun insan bedenine kolayca girebildiği kısa an içinde, insanın düşünceleri kendisinden taşıverir ve bunları fazla çaba harcamadan okumak mümkün olur. Dikkatlerini uyuyan kişi üzerinde yoğunlaştıran insanlar, hiçbir alıştırma yapmaksızın o insanın o anda ne düşündüğünü ve kiminle ilgilendiğini öğrenmeyi başarabilirler. Ve eğer bu sanatı ciddi bir biçimde uygularsanız; bir insanın ruhunu açıldığı anda incelerken, bu açılma anını gittikçe uzatabilir ve gittikçe derinleştirebilirsiniz, öyle ki onu su içindeymiş gibi, gözleri açık halde yakalayabilirsiniz.
Böyle düşavcısı olunur işte.

(Hazar Sözlüğü, Milorad Paviç. Çeviren: İsmail Yerguz. Hafiyenin El Kitabı, sonunda, tüm kitapçılarda. Düşlerinize, şemsiyenize ve bisikletlere bambaşka gözlerle bakmaya hazır olun!)

Uyan!

2012-02-09T05:40:00.007+02:00

Hatırladığınız bir şeyi kaç kere rüyanızda gördüğünüzü, aslında yaşamadığınızı fark ettiniz?

Rüyanızda gördüğünüz bir şeyin kaç defa gündelik yaşantınızdaki bir gerçekle örtüştüğüne şahit oldunuz?

Kaç kere belki bir gün öncesinde çözülmez görünen bir sorunu böyle çözüverdiniz ya da davranışları kafanızı karıştıran birinin gizli duygularını kavrayıverdiniz?

Ursula K. Le Guin, Kadınlar, Rüyalar, Ejderhalar'da bir dergi editörünün kendisine telefon açtığını ve okurlar için Yerdeniz Üçlemesi'nin geri planı üzerine bir şeyler yazmasını istediğini anlatır. Editör okurların Yerdeniz'i nasıl planladığıyla ilgili bir şeyler bilmek isteyeceklerini söyler; ancak Le Guin'in cevabı nettir:"Ama ben hiç bir şeyi planlamadım ki, buldum." Nerede bulduğunu soran editöre Le Guin, "Bilinçaltımda," diyerek cevap verir ve konuşmayı bitirir.

Jedediah Berry, Hafiyenin El Kitabı'nı yazarken tek bir resimden yola çıktığını söylüyor. Tek bir resimden doğan ve kendi içinde çoğalan, tuhaf bir roman Hafiyenin El Kitabı. Polisiye desek polisiye değil, macera desek macera değil, psikolojik gerilim desek, o değil; hepsi ve hiçbiri. Bir şemsiye, bir bisiklet ve bir el kitabı eşliğinde kendi ve diğerlerinin düşlerine sızarak biteviye bir uyku haliyle savaşan bir adamın, gözbebeklerinin ardında ve önünde gelişenlerin toplamı belki... Hafiyenin El Kitabı, uyanık hayatlarını uykudaymış gibi geçirenlere inat, hafızanın, rüyaların ve algının kapılarını aralamakta ısrarlı. İngiliz edisyonu, arka kapağında 'Nasıl düşündüğünüz hakkında düşündüklerinizi değiştirecek,' demiş. Biz, sadece, uyanın diyoruz.

(Görsel, Rene Magritte, Yanlış Ayna.)

Gri

2012-02-08T06:01:00.032+02:00

Kağıtlarla kaplı bir masa hayal edin. Düşüncelerinizin toplamı budur. Şimdi masanın altında bir dosya dolabı hayal edin. Bu da bildiklerinizin toplamıdır. Bütün mesele masayla dosya dolaplarını birbirine mümkün mertebe yakın ve kağıtları düzgün tutmaktır.*

Durmak bilmeksizin bir düşe, düşlerden yeni düşlere uyanmak... Profesyonelce yapılanına rüyaya yatmak da derler; insan bazen, kimi soruların cevaplarını uyuyup uyandıktan sonra vermeye hazır bulur kendini, bilirsiniz. Uyku, artık hangi karanlık kapıları aralıyor ise, sonrasında dünyayı daha berrak algılamayı sağlayabilir.

Jedediah Berry'nin Dashiell Hammett ödüllü Hafiyenin El Kitabı, bir başka kitaba açılan bir kitap. Düşten düşe uyanan bir adamın romanı da denebilir aslında, ya da düşlerle gerçeklerin sınırlarını kaldıran, algıyı cilalayan bir roman. Karanlıklara ve yağmura teslim olmuş bir kentte, uyurgezer gibi yaşayan kalabalıkların gizemine uzanan kağıt bir köprü. Ortak ve çarpık bir gerçekçiliğin rüyaydı, algıydı, hafızaydı kişiye özel ne varsa yiyip yutmasının olağan kabul edildiği bir dünyada, düşlerin gerçekliğine ve kudretine, ve gerçek uyanış olasılıklarına bir saygı duruşu...

Bir kent düşünün; gri mi gri. Hiç dinmeyen yağmurun sesini duyun sonra. Her gününüzün hemen hemen aynı geçtiğini düşünün. Bir bisiklete atladığınızı, her sabah istasyonda birini beklediğini gördüğünüz gizemli birine vurulduğunuzu düşünün. Etrafınızda olup biteni, içindeyken dahi, çok da anlamadığınızı düşünün. Bir düş görün sonra, öyle bir düş olsun ki bu, muammaları aydınlatsın, başka düşlere uzansın, filleri yeniden ayağa kaldırsın, kentin üzerindeki kara bulutları dağıtsın... Öyle bir düş olsun ki bu, göreni, 'biz'in hükmettiği bir ortamdan 'ben'e has, aydınlık bir dünyaya taşısın. Berry'nin Kafka, Flann O'Brien, Italo Calvino, Jorge Luis Borges esintileri taşıdığı söylenen bu çarpıcı romanı hakkında tüyo vermeden konuşmak o kadar güç ki... Siz, hayal etmeyi deneyin, ötesini sayfaların arasında bulacaksınız.

(Dünkü yazımıza yorum yapan ve sorumuzu cevaplayan beş okurumuz, Berry'nin Hafiyenin El Kitabı'nı matbaadan çıkar çıkmaz kapısının önünde bulacak. Hadi! Alıntı: Hafiyenin El Kitabı, Jedediah Berry. Çeviren: Algan Sezgintüredi. Şu anda matbaada, çok yakında raflarda.)

İz

2012-02-07T07:28:00.016+02:00

Ne tuhaf, bir uyku hapı, yıkabilir evreni ve kurabilir kaosu.*

Uyan, doğrul ve harekete geç, geceyi, uykunun kalıntılarını ardında bırak... Yaşamı anlamlandırmak için türlü anlatılara sığınan insan, rüyalarını anlamlandırmada daha çekingendir çünkü rüyanın sınırsızlığı, tıpkı ölüm gibi, huzursuzluk vericidir; hani derler ya, uyku, ölümün kardeşidir. Avustralya yerlileri, hangi farklı alt gruba ait olurlarsa olsunlar, yaratılış öykülerine Rüya Zamanı adını verirler. Rüyayı gören belli biri yoktur, yaratılıştır rüyanın kendisi. Venezuela'nın Makiritare yerlileri yaratılış inancına göre; kadın ve erkek, rüyalarında Tanrı'nın onları rüyasında gördüğünü görmüştür. Yerlilerin yaşantılarına ancak kitap sayfaları ve belgeseller ile tanık olan bizlerin ise pek çok açıklaması, pek çok teorisi vardır; uyku ve rüya, güzelce haritalandırılır, açıklanır, nörolojik süreçlere indirgenir. Hiçbir açıklama, hiçbir teori, gece uyandığınızda nefesinizi kesen kabusun bıraktığı izleri kolay kolay silemez ama; ister Avustralya'da ister Venezuela'da olsun, rüyalar iz bırakır.

Adorno, 'Rüya ölüm gibi siyahtır,' diyor. Sizin rüyalarınızın renkleri var mı? Ya sizin Rüya Zamanınız, nasıl geçiyor?

(Görsel, Salvador Dali, Hitchcock'un Spellbound filmi için çizim.* Jorge Luis Borges, Düş. Şifre adlı kitabında yer alıyor. Çeviren: Yıldız Ersoy Canpolat.)

Düş

2012-02-06T06:30:00.015+02:00

Tüm gördüğümüz ve göründüğümüz

Düş içinde düş müdür sadece?

Chuang Tzu, düşünde bir kelebek olduğunu görür. Uyanıp aynada yüzüne baktığında, düşünde bir kelebek olduğunu gören bir adam mı yoksa düşünde bir adam olduğunu gören bir kelebek midir, bilemez. Gündüz ile geceyi birbirinden ayıran, ışıktır sadece. Düşler ve gerçeklerin nasıl ayrıldıkları, bilinmez. Bir öykü kahramanının sorusu yankılanır zihnin bir yerlerinde: Rüyada olmadığını kanıtlayabilir misin?*
Evet, teoriler vardır, çok da iyidir, çok da güzeldir; birileri düşlerin biliçaltında bastırılmış dürtülerden kaynaklandığını iddia eder, bir başkası bir peygamberin doğumunun bir düş ile müjdelendiğini söyler, biri düşleri simgelere indirger. Hypnos eski Yunan'ın uyku tanrısıdır, Oneiros onun oğlu rüyadır. Morpheus, sadece bir film karakteri değil; Hypnos ile Gece'nin oğlu, rüyaların tanrısıdır. Gün tükenip gece çöktüğünde, gözler dünyaya kapanıp bir başka aleme daldığında geriye kalan, sınırsızlığı içinde düşlerdir ya, yeni bir günün başlangıcında, onlar da ışıkla silinip süpürülürler. Kala kala, geriye bir kitapta altı çizili satırlar kalır belki: "Bir yolculuktur yaşamımız, Kışın ve gecenin içinde, Kendimize bir geçit ararız, Tümüyle ışıltısız gökyüzünde."** Uyku, uyku değil midir yegane yasal ve etkin kaçış, hayat dediklerinden?

O zaman başa dönmek zaruri: "Konfüçyüs de sen de birer rüyasınız ve sizin birer rüya olduğunuzu söyleyen ben de bizzat bir rüyayım. Bu, bir paradoks." Chuang Tzu, II.***

(Görsel, Rene Magritte'e ait, Rüyaların Anahtarı. Açılış alıntısı: Edgar Allan Poe. *Bu An'ı Daha Önce Yaşamıştım, Murat Gülsoy. **İsviçre Muhafız Alayı Şarkısı, Louis Ferdinand Celine'in Gecenin Sonuna Yolculuk romanından epigraf. *** Ursula K. Le Guin, Rüyanın Öte Yakası'nda yer alan epigraf. Yarın rüyadan devam...)

Bisiklet

2012-02-03T07:12:00.000+02:00

"Bir adamın damarlarında ne kadar bisiklet olduğu nasıl anlaşılır?"
"Eğer sayısı ellinin üzerindeyse, bunu yürüyüşünden kesinkes anlarsın. Her daim ustalıkla yürür ve asla oturmaz, dirseği dışarıda duvara dayanır ve yatağına gitmek yerine bütün gece mutfakta öylece durur. Eğer çok yavaş yürür veya yolun ortasında durursa yere yığılıp kalır ve başka biri tarafından kaldırılıp harekete geçirilmesi gerekir. Bizim postacının girdiği talihsiz durum işte bu, kendini bu durumdan çıkarabileceğini de hiç sanmıyorum."

(Üçüncü Polis, Flann O'Brien. Çeviren: Gülden Hatipoğlu. Bisiklet ve şemsiyelere bambaşka gözlerle bakmaya hazır olun, Hafiyenin El Kitabı yolda!)

Kafa

2012-02-02T06:49:00.023+02:00

Durmadan kar yağmasının algıda tuhaf etkileri mevcut sevgili okuyucu; sanki gece olduğundan uzunmuş, gündüz de bir rüyanın uzantısıymış gibi... Gerçekle yaşanan yegane temas, karda kaydığınız an duyduğunuz panik belki bir tek; bir süredir bir kar küresinin içine hapsolmuş gibi hissediyorum ki galiba eklemek gerek, kar insanda biraz tuhaf bir kafa yapıyor. Her neyse; düştü, rüyaydı, gerçekti bunlar ile haftaya iştigal edeceğiz; Jedediah Berry'nin Hafiyenin El Kitabı adlı romanını yayına hazırlıyoruz; neyin hayal neyin gerçek olduğunun bu denli birbirine karışması, metnin yan etkilerinden de olabilir. Berry zeki ve oyuncu bir yazar; Hafiyenin El Kitabı ilk romanı ve kendisinin edebiyat sahnesine girişi yabancı basında Borges olsun, Flann O'Brien olsun (Okudunuz mu? Okuyun!), Calvino, Kafka, Ray Bradbury olsun, türlü yazara benzetilmesi ve beğenilmesi ile gerçekleşmiş. Biraz Hollywoodvari bir gelenek bu da; yeni bir yazar bulduk mu, yazarın özgün tarzını bildik birileri üzerinden tanımlamak gerekiyor, benzetme ne kadar absurd ise o kadar iyi ('Matrix ile Ye Dua Et Sev ve Tiffany'de Kahvaltı tarzını birleştiren bir film yapalım; biraz da Rezervuar Köpekleri ile Dövüş Kulübü havası ekleyelim...' Bu slogan bulundu mu stüdyo stüdyo gezilip fikir heyecanla 'satılıyor', Hollywoodvari demem ondan, bir Hollywood geleneği adeta.) Hafiyenin El Kitabı için New Yorker, 'Wes Anderson Kafka'yı sinemaya uyarlasa bu metindeki gibi bir atmosfer ortaya çıkardı,' mealinden bir şeyler demiş mesela; biri yazarın yarattığı havayı David Lynch'e, bir başkası Terry Gilliam'a atfetmiş... Şimdi sadece yönetmenleri ele alırsak, Wes Anderson nere, David Lynch nere dememek elde değil - ve fakat, ilginçtir ki kastedileni, metni okuduğunuzda anlıyorsunuz. Berry, steampunk da denilen bir janr dahilinde, karanlık bir dünya yaratarak algınızı zıplatan bir öykü anlatıyor, benzetildiği yazar ve yönetmenlere, hem benziyor hem de hiç mi hiç benzemiyor. Fazlasını söyleyip okuma zevkini kırmanın alemi yok, yalnız metnin Borges'e kasıtlı bir referans verdiğini belirteyim, bulması artık size kalsın.

Bu arada günlerimiz epey hareketli geçiyor, bilmem farkında mısınız... Paul Auster'ın Türkiye eleştirisi ve yankıları, iyi günlerde Zaytung haberi minvalinde, kötülerde ise karanlık dehlizlerdeymişiz gibi seyreden hayatlarımızı şenlendirmedi değil; aynı esnada Jonathan Franzen, Internet'ten ve e-kitaplardan nefret ettiğini falan açıkladı; öte yandan aksi bir hamleyle Paulo Coelho, SOPA ile ilgili gelişmeleri protesto etme amaçlı olarak kendi e-kitaplarını bedava indirilsinler diye Pirate Bay websitesine verdiğini duyurdu blogundan. Eklemeyi de ihmal etmedi; beğenirseniz satın alırsınız vs. dedi. (Sanki kitap okumuyor, trailer izliyoruz, tadımlık niyetine e-kitap, yalnız tam metin.) Şimdi bu, başlı başına bir tartışma konusu ama; hafızam beni yanıltmıyorsa eğer, aynı Coelho, romanlarının orijinallerinin dijital ortama aktarılması ile ilgili bir sözleşme maddesi ile bağlı olmadığından bunları birkaç sene evvel Amazon'a vermiş ve orijinal dildeki yayıncısını ekarte ederek e-kitap devriminin ilk büyük kazıklarından birini attı diye eleştirilere maruz kalmıştı. O Amazon ki bugün, yayıncı, kitapçı, dağıtımcı vs gibi her türlü aktörü tehdit ettiği endüstride -Hollywoodvari olacak ama- Chucky ile King Kong ve Jaws arası bir mertebeye doğru ilerliyor, ahtapot misali kollarını her yana sarıyor, giderek artan bir nefret dalgasının hedefi haline gelirken geri adım atmayı elbette reddediyor... Bir nevi, 'Eleştirirsen eleştir, bana ne,' tavrı bu da, bilmem tanıdık geldi mi? Her neyse, ne diyelim, en iyisi Hafiyenin El Kitabı'ndan bir düstur ile bağlayalım sözü: 'Tuzak kurmuyorsanız tuzağa düşüyorsunuz demektir. İkisini aynı anda yapabilmek ustalık göstergesidir.'

Günleriniz şen olsun.

Hüküm

2012-02-01T06:53:00.005+02:00

"Aslında İstanbul’a korsan DVD almak için geldim” diyen Zizek, reklamların insanlara farkında olmadıkları şeyleri hatırlattığını söyleyerek şunları ekledi: “Reklamcılar, yaptıkları işlerde fantezi ögesini kullansınlar. Bu şekilde anlatmak istedikleri şeyler direkt değil, dolaylı olarak vermiş olurlar. Tüketiciler arzuladıkları şeyleri doğrudan almak istemezler. Örneğin benim favori ürünüm Kinder sürpriz yumurta.”

Bazen bir Zaytung haberinin içinde yaşayıp yaşamadığımızdan emin olamıyorum sevgili okuyucu, ama yukarıdaki satırları Hürriyet'in Ekonomi sayfasından aktardım... Anlam, aradıkça sizden uzaklaşan bir şey; ona da şüpheniz olmasın. Anlamsızlık sadece bizlerin mustarip olduğu bir illet değil elbette, global hükmü var; örneğin bugünlerde Almanya bir kitap yakma tartışmasına kapılmış gidiyor, öyle ki çağrışımlar epey derin. Berlin Bienali kapsamında Martin Zet isimli Çek sanatçı, geçtiğimiz yıl piyasaya çıkan ve büyük ilgi gören (Almanya Kendini Yok Ediyor - Thillo Sarazzin) bir çoksatarın kopyalarını toplayıp yakmayı tasarlıyor; haliyle Nazi çağrışımlarından dolayı bu hareketi kınayan insan sayısı da epey fazla. Öte yandan bahis konusu kitap, ülkedeki göçmen işçilere yönelik nefret söylemine varan iddiaları ile öne çıkmış bir kitap - yakmaya gelince, ortalık karışıyor.Öte yandan kitapların yakılıp yakılmayacağına yönelik bir netlik söz konusu da değil. Sanatçı, bahis konusu kitabın kopyalarını toplayacağına ve 'dönüştüreceğine' dair bir açıklama yapmış, ancak bu dönüştürme hadisesinin nasıl gelişeceği çok açık değil. Söylem çağında yaşıyoruz sevgili okur, ne olduğu değil nasıl söylendiği, nasıl aktarıldığı önemli, yine de Berlin'in orta yerinde binlerce kitabı ateşe atmaya kalkarsanız birilerinin sizi engellemeye çalışacağına şüphe yok, söylem ne olursa olsun. Yazıyı Zizek'ten deli saçması bir beyan ile açmıştık, daha evvel Internet'in bir vakit kaybı olduğunu, e-kitap okuyucu cihazların yanık yakıt gibi koktuğunu öne süren Ray Bradbury'nin (ki Fahrenheit 451, kitap yakma temalı bir başyapıt olduğu için burada anılması gerekti) 2010 yılı sonu itibariyle e-kitap haklarını yayıncısına devrederek lanetlediği yeniliklere teslim olduğunu anımsatarak kapatalım. Devir değişim, dönüşüm ve bir de söylem devri; yukarıdaki alıntı her ne kadar talihsiz olsa da, hükmü yok, hükmü yok...

(Görsel, Günther Uecker.)

Solgun

2012-01-31T06:48:00.003+02:00

... Kısacası, bu adam kelimelerin arasından bir türlü çıkmak bilmezmiş.
Bu yüzden, artık eski kışla binasında kimse doğru dürüst göremezmiş onu.
Ya da, görülse bile sadece bir gövde halinde görülürmüş.
Kitap okuyan, solgun bir gövde halinde.

(Uykuların Doğusu, Hasan Ali Toptaş. Görsel, Seurat.)

Aday

2012-01-30T07:07:00.001+02:00

Geçen cuma gününün yazısı, geçirmekte olduğum illet gribe kurban gitti sevgili okuyucu; arayan, hatrımı soran herkese teşekkürlerimi bildiririm. Olaylı bir haftanın ardından bir yenisine adım atmaktayız, eh, yeni yılın ilk ayını da çaktırmadan devirmişiz bu arada, blog da olmasa takvimden kopuk yaşayacağım. Her neyse, geçen hafta Oscar adayları açıklandı; malum, Aşırı Gürültülü ve İnanılmaz Yakın'ın sinema uyarlaması konusunda soru işaretleri eşliğinde bir bekleyiş içerisindeyiz, ancak film, öngörüldüğü üzere her kategoride parlamış falan değil; en iyi film ve en iyi yardımcı erkek oyuncu dallarında aday ki bu da senenin son günlerinde gösterime girmiş bir film için büyük başarı sayılır. Diğer adaylara baktığımızda bu yıl edebiyat uyarlamalarının yine öne çıktığını görüyoruz; ya senaristler özgün yazma konusunda sıkıntıda ya da 'makina' bir edebiyat eseri parladı mı filme uyarlamadan bırakmamakta... Ejderha Dövmeli Kız; Tinker, Tailor, Soldier, Spy; Moneyball; War Horse; The Help (Türkçede Yardımcı adıyla yayımlandı; ancak film Duyguların Rengi ismiyle gösterildikten sonra bir de bu ismi taşıyan edisyonu çıkmış) ve elbette ki Aşırı Gürültülü ve İnanılmaz Yakın, edebiyattan beyazperdeye aktarılan ve Oscar'a adaylığı açıklanan eserlerden bazıları. (Tenten olsun, Jane Eyre olsun, ilhamını kitaplardan alan pek çok aday daha mevcut görece daha geri plandaki adaylıklarda, kostüm vs.) Defalarca belirttim, Oscar'mış, şuymuş, buymuş fazla önemsediğimi söyleyemem; ancak belli kitlelerin eğilimlerinin ne yönde olduğuna dair herhangi bir göstergeyi ilgiye şayan buluyorum, Oscar'lar da bu çizgide önem taşıyor. Kişisel fikrim, Foer'in romanının beyazperdede işlemeyeceğine dair; ancak bunu da filmi gördükten sonra bilebileceğiz. Bir başka haber Foer'in bir sit-com senaryosu yazacağı ve Ben Stiller'ın başrol oynayarak bu projeyle ekrana döneceği yolunda - bu konuda da görmeden bir şey söylemektense beklemek gerek. Bu arada bu kadar sinema konuştuk, !f de bu yılki programını açıkladı, ilgilenenler için yolu burada. Yazıyı bağlarken Doğan Kitap'tan çıkan bir klasiğe dikkat çekmek gerek: Juan Rulfo'nun Pedro Paramo'su, yeni bir çeviri ile raflarda, henüz bu yeni edisyonu inceleme fırsatı bulamamış olsam da şu karanlık kış günlerinde sağlam bir metin arayan herkese şiddetle tavsiye olunur. İyi haftalar!

(Görselde Kim Novak ve Kim Novak'ın yansıması.)

Cansız

2012-01-26T06:11:00.002+02:00

Zihin bir arabanın motoru gibi, bazen öyle ısınmış gibi oluyor ki kapağını açıp buharını atası geliyor insanın. Her neyse, her zamanki olağan web gezintilerimden birinde ilginç bir habere rastladım, görünüşe bakılırsa heykel krizleri yaşayanlar sadece bizler değiliz - geçtiğimiz yılın son günlerinde Danimarka'nın Odense limanında Hans Christian Andersen, sulara gömülmek durumunda kalmış... Oldukça karışık bir hikaye ancak özetlersek durum şöyle; yerel otoriteler Hikayeci Çeşmesi isimli bir proje için iç içe geçen birtakım heykeller yapılmasını ve bunların şehir merkezinde konuşlandırılarak hikayecilik geleneğinin onurlandırılmasını ve yayılmasını hedefliyorlar, ancak evdeki hesap çarşıya uymuyor, ayrılan ödenekler Andersen'in heykeli yapıldıktan sonra projenin devamı için masrafları karşılamaya yetmiyor ve türlü çözüm önerisi sonrası Andersen'in heykeli bir başına ve sahipsiz kalınca bu defa heykeltraş, bir cenaze töreni düzenleyerek heykeli limana gömüyor. Heykeltıraş Jens Galschiot, Andersen'in doğumgünü olan 2 Nisan'da heykeli gömülü olduğu yerden çıkartmak suretiyle diriltip birkaç hafta şehri izlemesi için yeniden dikeceğini ancak sonra tekrar gömeceğini belirtmiş. Şehir yetkilileri ile maddi anlaşmazlıklar içinde olan sanatçının protest tavrı yanı sıra, hikayecilik geleneğine katkı amaçlı bir girişim de söz konusu burada - heykeltıraş, bu absürd olaydan yeni bir hikaye yaratma derdinde. Bütün bunlar olup biterken kendisine müdahale edilmemesi ayrıca ilginç, büyük bir objeyi ha bire gömüp çıkartmak pek de kolay olmasa gerek. Her neyse, Andersen'in heykeli, 2 Nisan'da yeniden gün ışığına çıkacak... Bu noktada istemsiz serbest çağrışım devreye giriyor ve gömüldükten sonra yeniden topraktan dışarı çıkarılıp sergilenen Hüseyin Çağlayan imzalı ipek elbiseleri düşünmeden edemiyorum - cansız nesneler için hayat, bizlerinkinden çok daha ilginç olabilir mi? Yazının görseli Lisa Occhipinti'nin kitaplar ile yaptığı işlerden birinden; sanatçı, "atık" mahiyetindeki kitaplardan yarattığı objeler ile tanınıyor - tuhaf zamanlar, ne diyelim, hararet yapmamak mümkün değil.

Sefil

2012-01-25T07:08:00.008+02:00

Çünkü sanat bizi incitmez, yaralamaz. Bir oyunu izlerken döktüğümüz gözyaşları sanatın uyandırması gereken şiddetli, zarif, temiz duyguların ifadesidir. Ağlarız ama yaralanmadan. Kederleniriz ama kederimiz acı vermez bize. Spinoza'nın dediği gibi, gerçek hayatımızda keder, daha alt basamakta, daha zayıf bir mükemmelliğe geçiş demektir. (...) Ancak ve ancak sanat aracılığıyla kendi mükemmelliğimizi gerçekleştirebiliriz; gerçek varoluşun sefil, alçaltıcı tehditlerinden sadece sanat aracılığıyla koruyabiliriz kendimizi.

(Sanatçı Olarak Eleştirmen, Sanatçı: Eleştirmen, Yalancı, Katil. Oscar Wilde, çeviren: Esin Soğancılar. İletişim, 2008. Görsel, Frida Kahlo'nun günlüğünden bir sayfa.)

İnsan denen...

2012-01-24T07:18:00.003+02:00

Bu hafta planlama ve yapım aşaması nerdeyse yirmi yıldır devam eden, Kerouac metni Yolda'nın Coppola imzalı aynı adlı beyazperde uyarlamasının sonunda bu yıl Cannes'da gösterileceği açıklandı; böylelikle bir yılan hikayesinin daha sonuna gelmiş olduk... Yolda'yı sinemada izlemek için geri sayımı başlatmakla beraber, henüz film hakkında sizdırılan fazla bir şey yok, dolayısıyla hayal etmekten ötesi olası değil daha. Önümüzdeki ay, Kerouac'ın uzun yıllar bir depoda yatmış olup ilk olarak 2004'te yayımlanan oyunu Beat Kuşağı, Garo Kargıcı çevirisi ile raflarda olacak. 6 45'in de Ginsberg'in Uluma'sı için özel bir baskı gerçekleştirdiğini ekleyelim ve Yolda'nın devamı niteliğindeki Big Sur'un sonraki aylarda karşınızda olacağını belirtelim bu arada. Takip ettiniz mi bilmiyorum; bir yandan Burroughs (ve çevirmeni Süha Sertabiboğlu ile yayıncısı İrfan Sancı) mahkemelerimizde halen ve ısrarla yargılanmakta, geçen haftaki celsede mahkeme kitabı inceleyecek bilirkişi bulunamadığını açıklamış; komik mi komik ama komedi diye nitelenemeyecek denli saçma ve trajik bir yandan bütün olan biten. Web'de dolaşırken Ginsberg'in 90'larda İstanbul'a yaptığı ziyaret sırasında epey şenlikli bir ekiple Kumkapı'ya, Kara Kartallar meyhanesi adlı bir mekana gittiğini okudum - gecenin başlangıcında Ginsberg, "Dünyanın bağışıklık sisteminin insan denen bir virüs tarafından fena halde yıpratıldığına dair" bir konuşma yapmış - ifadeye katılmakla beraber, üzerinde belli oynamalar yapıp yaşadığımız topraklara uyarlanabileceği kanaatindeyim. Ters Ninja'daki yazı, gece ile ilgili detayların şiir eleştiri dergisi Heves'in 23.cü sayısında yer aldığını belirtiyor - henüz dergiyi temin edebilmiş değilim, ancak sana buradan haber edeceğim sevgili blog okuru, zira Ginsberg'in Kumkapı macerasını fena halde merak etmekteyim. Yukarıdaki görselde Kerouac, New York'ta, kendi yansıması karşısında... Beat yazılarına henüz giriş yapmadık, yavaş yavaş oralara da uzanacağız. Yakındır.

Kaçış!

2012-01-23T06:21:00.003+02:00

Bu ayki Sabit Fikir'e göz attıysanız kaçırmamışsınızdır: Aysu Önen, Kararsız Okur köşesinde şahane bir kitap yolculuğu krokisi hazırlamış. Yukarıdaki görsel, biraz daha farklı, Brain Pickings'de rastladım, birbirinden etkilenen ve birbirini etkileyen yazarları içeren bir tür harita, Circles of Influence (Etki Çemberleri) adıyla geçiyor. Geçen hafta epey yoğun, yorucu ve yıpratıcı geçti; ancak böyle oyuncaklı şeyler, haliniz ne olursa olsun, zihninizi cilalamaya yarıyor. Cila demişken, Karaköy Salt'taki Foto Galatasaray sergisini kaçırdıysanız Tayfun Serttaş'ın aynı adlı kitabını edinmenizi öneririm. Sizlere güzel bir hafta başlangıcı dileyip aşağıdaki Spike Jonze imzalı işi (trailer, tamamı You Tube'da) paylaşır, bir süredir her fırsatta gömüldüğüm Avunamayanlar'a doğru ilerlerim.

Kaçış rotalarınız çok olsun!

Hepimiz

2012-01-20T07:00:00.006+02:00

"Hepimizi o cinayete görgü tanığı yaptılar."

Tam metin burada.

(Bugün yazı yok... Bugün, öyle bir gün. Daha iyi günler umuduyla...)

Okur

2012-01-19T07:25:00.004+02:00

Yazar deyip durduk dünkü yazıda; bugün yine bir yazardan, spesifik olarak Truman Capote'den bahsetmek ve yazarın okuma alışkanlıklarına dair Paris Review'da paylaştıklarını aktarmak niyetindeyim, zira son derece ilham verici (evet, blog yazarınız da kitaplar bir yana etiket, ilan, reklam, pano okumadan yaşayamayanlardan):

Çok fazla okurum. Ve her şeyi okurum; etiketler, yemek tarifleri, ilanlar dahil. Gazetelere tutkuyla bağlıyım - her gün tüm New York gazetelerini, Pazar ilavelerini ve pek çok yabancı dergi okurum. Satın almadıklarımı gazete bayi önünde ayakta dururken okurum. Haftada ortalama beş kitap okurum - normal uzunlukta bir romanı bitirmem 2 saat kadar alır. Macera romanlarından hoşlanıyorum ve günün birinde ben de bir macera romanı yazmak istiyorum. Kurgu tercih etmekle beraber, son yıllarda daha çok mektup, günlük ve biyografi okur oldum. Yazdığım sırada bir şeyler okuyor olmak beni bozmaz - yani, birden dönüp baktığımda başka bir yazarın uslubunu benimsemiş bulmam kendimi. Yalnız bir keresinde, uzun süren bir James okuması esnasında, kendi cümlelerimin feci biçimde uzar olmuştu.

(Capote ile tanışmadıysanız eğer Bukalemunlar İçin Müzik'e ya da Gece Ağacı'na bir göz atın. Pişman olmayacaksınız.)

Yalnız

2012-01-18T07:11:00.048+02:00

"Toplumu eleştiren düşünür toplumun yeni örgütlenmesi karşısında, artık, içinde yer almak istemediği çağdaş toplumdan uzaklaşamamakta; sadece "fraternal fuhuşa dönüşmüş" yeni toplumsal ilişkilerin yaşandığı kalabalıklar içinde yeni bir yalnızlığa çekilebilmektedir."*

Geçen hafta NY Times'da, Anne Trubek imzalı bir makale yer aldı; Trubek, yazarların yeni çağa özgü görünürlüğünden dem vurmuş, özellikle Twitter personalarını değerlendirerek önceden toplumla iç içe olamayan yazara dair mitin böylelikle yıkıldığını belirtmiş. Makale ilginç ancak biraz zayıf; başlıktan da belli aslında: 'Yazarlar neden tweet atar?' Twitter ya da sosyal medyanın bütününü alıp bir oraya bir buraya koymanın, genellemeler yapmanın, devrim niteliğinde olduğunu iddia etmenin ya da tamamen görmezden gelmenin de anlamı olduğunu düşünmüyorum. Ancak makalede tüm sorunlu genellemelere rağmen değinilen bir gerçek var - o da görünürlük olasılıklarının artmış olduğu bir çağda yaşadığımız. Bunları kullanıp kullanmamak, elbette kişinin kendi tercihi. Eskiden yazarların tercihen toplum dışında, bir masa başında, kalem ve kağıt dışında pek bir şey ile yakınlaşmadan hayatlarını sürdürdükleri iddiası da var ki makalede, belki en tartışmalı genelleme bu - Salinger, malum, resminin bile çekilmesine izin vermiyordu ama ondan seneler evvel Oscar Wilde, o davet senin bu davet benim dolaşma, meşhur monologları ile sürekli (tek taraflı?) bir sosyalleşme çabası içinde değil miydi? Yazarın ya da herhangi birinin nasıl yaşamayı tercih edeceğine kim karışabilir? (Jeffrey Eugenides, facebook sayfasına -manidar biçimde- bir seferlik bir not koymuş: "Okurun yazarla doğrudan iletişim içinde olmaması gerektiğini düşünüyorum; tuhaftır ama yazar, konunun dışında yer alır.")
Son zamanlarda dikkatinizi çekmiştir; eski sevgili sıfatıyla biri, meşhur bir yazarın özeline yönelik açıklamalar yapıp durmakta; yer aldıkları kültür-sanat sayfalarından çok magazine gidecek bu beyanatların, kendi adıma, bir tür performans sanatı hadisesi olduğunu ummadım değil (konu dışı demek bu demek olsa gerek.) Her neyse, yukarıda bahsettiğim makale, pek çok yazardan görüş aldıktan sonra sosyal medyanın edebiyatı 'demokratikleştirdiğini' ve yazmanın gizemlerini aydınlattığını iddia ederek sonlanıyor. Yazmanın gizemini -varsa eğer böyle bir şey- yazan kişiden başkasının anlayamayacağını düşünmekle beraber, yazarın kendi tercihi söz konusu olduğu sürece, sözlerinin ister Twitter, ister başka bir mecrada olsun, değer taşıdığına inanıyorum - edebiyatı demokratikleştirmeye gelince, epey talihsiz ve klişe bir beyan bu, her neyse... Ha, Twitter sayesinde Salman Rushdie'nin tuhaf gevezeliklerine tanık olmak ya da Gary Shteyngart'ın ilginç mizahını takip etmek kişinin o yazara yönelik kafasında biçtiği imajın değişmesine yol açıyor, orası doğru.

Peki, kalabalıklar içinde yalnız olmanın mümkün olmadığını kim söylemiş?

(Alıntı: Ünsal Oskay, 19. Yüzyıldan Günümüze Kitle İletişiminin Kültürel İşlevleri. Der Yayınevi. Görsel, Awesome People Reading'den.)

Tek

2012-01-17T06:39:00.003+02:00

... Max sonunda okyanusun açıklarında olduğundan emin oldu. Pusulası galiba çalışmıyordu ve günlerdir ne bir kara ne de yaşam belirtisine rastlamıştı. Nereye gidiyordu? Bu şekilde daha ne kadar hayatta kalabilirdi? Durumla ilgili yapabileceği bir şey olmadığının farkına varıp biraz rahatlayana dek aklından bir sürü korkunç şey geçti. Elinden tek gelen, yalnızca dosdoğru yol almak ve iyi şeyler düşünmekti.

(Dave Eggers, Vahşi Şeyler. Çeviren: Begüm Güzel. Elimizden tek gelen, bu değil de ne? Yukarıdaki görselde Sendak'ın hem yazıp hem resimlediği Where The Wild Things Are'dan bir yaprak. Sendak, 'Çocuklara yalan söylemeyi reddediyorum. Masumiyet saçmalığına hizmet etmeyi reddediyorum,' diyor. Aynı makalede yazarın şöyle bir beyanı da geçiyor ki, şu etiketler ve vitrinlerden menkul dünyada, takdire şayan: "Tamamen deliyim, biliyorum. Ukalalık olsun diye söylemiyorum bunu, ama işlerimin iyi olmasının özünde yatan şey bu. İşlerim iyiler, biliyorum. Herkes beğenmiyor, orası tamam. Herkes için değil zaten. Kimse için değil. Çalışıyorum çünkü (benim için) bunun aksi mümkün değil." Aydınlık günler dileriz.)

Çocuk

2012-01-16T06:12:00.006+02:00

Vahşi Şeyler, icraatlarını sürdürmekteler! Kitaba gösterdiğiniz ilgiye teşekkür ederiz. Geçen hafta Eggers'ın en son yayımladığı şeyin bir duş perdesi olduğunu haber etmiştik; Eggers, bildiğim kadarıyla Jules Verne'in meşhur çocuk kitabı Denizler Altında Yirmi Bin Fersah'a yönelik de benzer bir meşgale içinde. Eggers'ın 'aşırı' yoğun çalışma dinamikleri göz önünde bulundurulursa, tek projesinin bu olmadığı tahminini yürütmek pek de zor değil. Geçtiğimiz sene efsanevi Patti Smith ile birlikte bir organizasyonda boy gösteren yazar; acı çekmeden, kendine işkence etmeden, uzun saatler boyunca çalışmadan yazamadığını ve hep bir suçluluk duygusu eşliğinde yaşadığını söylemiş. Üretkenliğini sanıyorum bir nebze buna yormak gerek.

Geçen hafta James Joyce'un telif haklarının serbest kaldığını duyurmuş, çok geçmeden pek çok Joyce çevirisinin karşımıza çıkacağı tahmininde bulunmuştuk - o minvalde, Joyce imzalı bir çocuk kitabından bahsederek çocuk kitaplarına yönelen 'yetişkin' yazarları bahsimizi kapatalım. Joyce'un metni Kedi ve Şeytan adını taşıyor ve torununa yazdığı bir mektupta anlattığı öyküyü aktarıyor. Yazıyı kaparken, soralım öyleyse; çocukluğunuzda okuduğunuz ve sizde iz bırakan kitaplar ya da öyküler neler? Benim soruya refleks olarak cevabım Küçük Kara Balık olsa gerek ama buraya yazar yazmaz başka kitaplar, dinlediğim öyküler vs. aklıma gelmeye başladı; sıralama yapmak zor ve öyküler sonsuz, kıyas imkansız... Sizlerinkileri merak ediyor, paylaşımlarınızı bekliyorum.
(Görselde, Joyce'un Kedi ve Şeytan'ından bir sayfa.)

Vegan

2012-01-13T06:27:00.012+02:00

Biliyorsunuz, daha evvel yazdık, merakla Aşırı Gürültülü ve İnanılmaz Yakın'ın beyazperde uyarlamasını beklemekteyiz - ben biraz da şüphe içindeyim, umarım haksız çıkarım. Her neyse, filme dair haberler etrafı kasıp kavuradursun, Foer'in önümüzdeki aylarda burada yayımlanacak henüz Türkçe isimlendirilmemiş kitabı Eating Animals'ın belgeselinin Natalie Portman tarafından çekileceği duyuruldu bu hafta. Portman, vegan olduğu bilinen bir şahıs; kitap, yetenekli bir romancının elinden çıkma sağlam bir inceleme-araştırma metni, Portman'ın projesi ne durumda bilemiyorum ama gerçekleştiği takdirde Foer, Şifre Ağacı adlı özel çalışması sayılmazsa yazdığı her kitaptan bir film doğması ile de ilgi toplayacak.

Birikim kitap ve yazarla ilgili bir yazı/söyleşi hazırlamıştı, ilgilenenler için yolu burada.

Güzel bir hafta sonu geçirmeniz dileklerimizle.

(Görsel, Jon Gray'in tasarladığı Amerikan edisyonu kapağı. Ancak kitap, yine Gray imzalı farklı bir kapakla yayımlandı.)

Cadı

2012-01-12T07:31:00.017+02:00

Dün Kaplanın Karısı'ndan ve etiketlerinden bahsetmiştim; roman, içinden öyküler geçen, öykülerle yapılanan bir roman, elbette ki bütünü yapıtaşlarının toplamından fazla, yani etiketlemek de bir yere kadar... Her neyse, burada romanların içinde olan bitenden bahsetmek yerine içinden geçen şeylerden konuşmayı her daim tercih ediyoruz; bu bağlamda bugün Baba Roga'yı anlatmak isterim, kendisi Balkan dağlarında bir kaplanla karşılaşan köylüleri en az gördükleri yabancı canavar kadar korkutan, ancak kaplandan çok daha iyi tanınan bir figür olarak Obreht'in anlatısında boy gösteriyor. Baba Roga, Slav masallarında arz-ı endam eden bir cadı figürü; bilmem siz nasıl öykülerle, nasıl inançlarla büyüdünüz, benim çocukluğumda delice korktuğum bir Kuyu Anası vardı mesela, nedir ne değildir hatırlamam, ama duyduğum korkuyu anımsarım... Baba Roga, Baba Yaga adıyla da bilinen yaşlı bir cadı; tüm cadılar gibi uçtuğuna ancak yanında taşıdığı havanla izlerini ezip süpürgesiyle yok ettiğine inanılıyor, dişleri kırık, burnu kanca, yüzü siğilli, vs. Elbette farklı bölgelerde değişen anlatılar söz konusu; Baba Roga, Bosna'dan Rusya'ya uzanan folklorik bir figür.

Kaplanın Karısı'nda bahsedilen bir temel unsur var yalnız; Baba Roga'nın tavuk bacakları üzerinde dikilen bir kulübede yaşadığına ve bu kulübenin -haliyle, bacakları olduğundan- gezinebildiği, icabında insanları kovaladığı da anlatılıyor. Wikipedia, Sibirya'da benzer yapılar içerisinde yiyecek muhafaza etme geleneği olduğundan bahsediyor, arkeologlar ayrıca bölgede eski çağlardan kalma benzer yapılarda ölülerin yakıldığını da ortaya koymuşlar. Her neyse, bir şeyleri birbirine bağladınız mı her şey birbirine bağlanma eğilimi gösterir ya; Kaplanın Karısı'ndaki tek Sibiryalı, Balkan yamaçlarında gezinen ve Baba Roga'dan bile daha fazla dehşet saçan kaplan değil demek ki.

Bu kadar bahsettik, bir de çağdaş edebiyat okuma önerisi gelsin: Baba Roga ilginizi çektiyse İthaki'den çıkmış olan Baba Yaga'nın Yumurtası'na bir göz atın, yazar Dubravka Ugresic, bir önceki kitabı Acı Bakanlığı Everest tarafından yayımlanmıştı.

Aydınlık günler dileriz.

(Yukarıdaki görsel Marc Chagall'a ait; aşağıda Baba Roga'nın tavuk ayaklı kulübesine yönelik iddiaların türediği düşünülen yapılardan biri, kaynak Wikipedia.)

Yazar

2012-01-11T07:11:00.011+02:00

Sene sona ererken yabancı basını ele geçiren liste çılgınlığı, yerini futuristik haberlere bıraktı. 2012, zaten Mayalar sağ olsun, kıyametvari tınılar barındıran bir sene - gerçi ben çocukluğumda patlayan halis muhlis Türkiye kökenli bir sakallı bebek hadisesi hatırlıyorum ki Mayaların kıyamet öngörülerini solda sıfır bırakacak kapasitedeydi. (Ya da çocuk algımla öyleydi? Emin değilim.) Her neyse, içinde yaşadığımız çağ, kıyamet öngörülerinin bollaşmasını, bunlara itibar etmenin anlamsızlığı ile birlikte paket olarak içeriyor, bir nevi fala inanma, falsız da kalma hadisesi. Oysa 90'ları anımsayanlar, Nostradamus'tan ekmek yiyenlerin bolluğunu hatırlarlar; şimdi devir değişti, insanlar Facebook aplikasyonlarıyla ne gün ve nasıl öleceklerini öğrenip arkadaşlarıyla paylaşıyorlar duvarlarında, maksat sohbet olsun. Neyse, listeler sonrası yeni sene kitap odaklı yabancı basında kıyamet değil yenilik haberleri eşliğinde başladı.

Millions'da bir yazı, kitapların 'soundtrack'lerinden bahsediyor, karaktere özgü playlistlerden dem vuruyordu örneğin. (Bu arada not, grooveshark kullanıcıları için biz de böyle listeler hazırlıyoruz, bazısı burada çalanlardan, bazısı kimi kitaplara eşlik etmeleri için hazırlanmış listeler bunlar, tabii herkesin zevki kendine, bizimkiler subjektif önerilerden ibaret.) Bir başka haberde Soft Skull'dan tanıdığımız ve bugünlerde Red Lemonade isimli yenilikçi yayınevi/e-kitap/forum oluşumunun ardında yer alan şahıs Richard Nash'e rastladım - Nash, Small Demons adını verdiği bir proje için kitaplardan oluşan paylaşım bazlı bir veritabanı hazırlıklarına girişmiş - burada ne var, kitaplar, kitapların içinde bahsedilen kitaplar, kitapların içinde geçen müzikler, yemekler, yerler var. Small Demons henüz beta aşamasında ama fütüristik girişimleriyle tanınan Nash ve ekibinin yeni çağ ile gelişecek yeni okuma tecrübeleri adına böyle bir işe bulaştığı aşikar - yani nedir, okur bu sayede okuyacağı kitaba metnin içinde geçen birtakım unsurlara ilgi duyduğundan seçebilecek hale gelecektir, diyelim Venedik'te geçen bir macera romanı arıyorsunuz, o zaman buradan referans alabileceksiniz vs - aslında metinlerin en kaba anlamda etiketlenmesi söz konusu olan, ötesi değil. Geçen hafta Don DeLillo'nun bu konudaki öngörülerinden bahsetmiştik; kitapların açtıkları pencerelere her daim ilgi duyan blog yazarınız olarak, şahsen bu gibi projelere sıcak baktığımı belirtmem gerek - ki bu blogda, genelde bunlardan yola çıkarak yazılar yazıyoruz. Her neyse, Small Demons'da Téa Obreht'in Kaplanın Karısı üzerinden bir deney yürüttüm, karşıma çıkanlardan bazıları şöyle - Kitapta adı geçen şahsiyetler: Şeytan, Johnny Cash, Ölüm, Remus, Kabil (Saramago'nun aynı adlı metnini okudunuz mu? Okuyun!), Clark Gable, Bruce Springsteen, Bob Dylan, Bakire Meryem. Kitapta adı geçen yiyecek ve içecekler: Istakoz, Türk kahvesi, Ajvar, Rakı, Künefe, Sarma, Ahtapot Salatası. Bunlardan fazlası söz konusu elbette, ancak şunu belirtmek gerek - hafızanın belli ölçülerde benzer etiket sistemleri üzerinden işlediği iddia ediliyor, misal çocukken delice okuduğum Gizli Yediler serilerinden tek hatırladığım kitaplarda limonata içildiği ve çikolatalı pasta yenildiği ama ne olmuştu, ne bitmişti, işte onları kaydetmemişim, herhalde bahis konusu yiyecek, içecek etiketlerinin daha cazip olmasından kaynaklanan bir durum bu. (Hafızaydı, algıydı, bunlara önümüzdeki ay çıkacak Hafiyenin El Kitabı üzerinden sardırdım sevgili okur, ancak geçen yıl okuduğum Joshua Foer imzalı Moonwalking with Einstein'ın da fazlasıyla ilgi çekici bir metin olduğunu ve hafıza ile iştigal ettiğini ekleyeyim. Joshua Foer, bu arada Jonathan Safran Foer'in erkek kardeşi olmakta.)
Her neyse, gördüğünüz üzere, etiketten etikete atlarken bir nevi Sunay Akın kafasına bağlamamak elde değil, zihin bulandırdıysam affola.

Tercih hakkı sizde olsaydı, okumak istediğiniz romanın nerede geçmesini, içinde hangi müziklerin çalmasını, hangi tarihsel olaylara değinilmesini, kısacası nelerden bahsedilmesini isterdiniz? Bu öngörüler gelişecekse eğer, nihayetinde yazar sizsiniz aslında... Cevaplarınızı bekliyorum.

(Görsel, Basquait'e ait. Kimi zamanlarda blog yazarının zihninin tasviri için de uygun.)

Çürüyüş

2012-01-10T07:42:00.003+02:00

Hazırladığım ikinci kitabın adı Dublinliler. On iki kısa öyküden oluşuyor. Ticari açıdan da değerli bulacağınızı umuyorum. Kitabımı Messrs Constable'a göndermeden önce size sunmaktan memnun olacağım ve eğer kısa süre içinde yayımlayacağınıza söz verebilirseniz memnuniyetle kabul ederim. Ne yazık ki koşullarım gereği kitaplarımdan birinin en kısa sürede basılması benim için zorunlu.
Şimdiye kadar bir yazarın Dublin'i dünyaya tanıttığını sanmıyorum. Binlerce yıldır Avrupa'nın başkentlerinden biridir. Britanya İmparatorluğu'nun ikinci büyük şehri olarak kabul edilir, Venedik'in neredeyse üç katı büyüklüktedir. (...) Zaman zaman yayınevlerinin listelerinde İrlanda'yla ilgili kitap duyuruları görüyorum ve insanların öykülerimde -gezindiğini umduğum- çürüyüşün özel kokusunu almaya istekli olacaklarını düşünüyorum. Saygılarımla.

-James Joyce.

(Sanatçının Mektupları, James Joyce. Çeviren: Kudret Emiroğlu, İmge. Joyce'un telif hakları, 2012 itibariyle serbest. Yeni senede yeni Joyce çevirileri gündeme gelecektir, hazır olun. Görselde Joseph Beuys, Joyce'un yaşadığı Sandycove'da.)

Duş?

2012-01-09T06:38:00.021+02:00

Yeni yıl telaşını ve yılın ilk haftasını kapattık; şanslı takipçilerimize Dave Eggers'ın Vahşi Şeyler'ini gönderdik; harıl harıl çalışmayı sürdürüyoruz sevgili okur. Takipçilerimizden Türker, Vahşi Şeyler'in ilham kaynağı Maurice Sendak kitabı Where The Wild Things Are'ı sormuş, bizler de meraktayız, tek bildiğimiz Türkçe yayın haklarının epey evvel satılmış olduğu - şahane çocuk kitapları basılıyor Türkiye'de, umarız bu kült klasik de tez elden yayınlanacaktır. Bu arada, Eggers demişken, kendisi iştahla takip ettiğimiz McSweeney's dergisi ve türevi faaliyetlerin editörü olmasının yanı sıra, birbirinden yenilikçi metinleri ve 826 Valencia adlı derneğin kuruculuğu ile iştigal etmesi üzerinden tanıdığımız bir şahıs - 826 Valencia, ABD'de lise öğrencilerine yönelik kurulmuş ve okumayı teşvik eden bir oluşum, alışılmadık metodlar dahilinde işliyor ve büyük bir başarı kazanmış; Eggers, burası için yaptığı işlerle 2008'de TED tarafından da ödüllendirilmiş. Her neyse, bütün bunları Eggers'ın yeni marifetinden bahsetmek için özetledim; on parmağında on marifet Eggers'ın yeni marifeti: bir duş perdesi. Evet, bir duş perdesi. The Thing Quarterly dergisi, yazarlardan sıra dışı objelere basılmak üzere kısa öyküler alıyor, bu metinleri beklenmedik ortamlarda 'yayınlıyor'; Eggers da bu proje dahilinde kısa bir öyküsünü bir duşperdesine basılmak üzere sunmuş - yıl sonlanırken hemen her web sitesinde karşıma çıkan bu perdeyi/dergiyi paylaşmadan edemedim. Bir de şu var tabii, malum, uzun süredir tartışıyoruz, matbu kitap ölecek mi, ya sonra ne olacak vs. vs. - hatta Marshall McLuhan'dan da bahsettik, mesajın içeriği kadar bulunduğu ortamın bizleri değiştirme yetisi taşıdığı iddiasını vs. andık burada... Elektroniğin kağıdı 'öldüreceği' tartışmalarında kağıttan yana durduğu bilinen Eggers'ın duş perdesi, süregiden tartışmaların kısırlığına bir meydan okuma olarak da değerlendirileceği gibi, neden duşperdesi sorusunun cevabı -pekala- 'neden olmasın' şeklinde de gelebilir. Yeter ki canımız sıkılmasın, içimiz daralmasın, alanlarımız küçülmesin de büyüsün, genişlesin.
Sürprizlerinizin bol, algınızın her daim açık olmasını dileriz.

(Yukarıdaki görsel, Basquait.)

Sayfa

2012-01-06T07:08:00.019+02:00

Jack Kerouac, geçtiğimiz yıl müzayedeye çıkan bir mektubunda bir arkadaşına kendini ve eserlerini tanıtmak için düzenlenen aktivitelerden usandığını, bunun hiç de ona göre olmadığını ve hayatın 'kendi propagandasını yaparak' geçirilmeyecek denli tatlı olduğunu söyler ve mektubunu, bunlardan elini eteğini çekerek artık sayfaya 'girdiğini' söyleyerek bitirir... Söyleyecek çok şey var aslında bu konuda, ama yeni senede ne olursa olsun henüz bayramlık ağzımızı açmıyoruz sevgili okurlar, hayat -tâbir caizse- sürekli çemkirerek geçirilmeyecek kadar da 'tatlı.' Seneyi kapatırken Ursula K. Le Guin'in Versus tarafından Algan Sezgintüredi çevirisi ile yayımlanmış Yaban Kızlar'ını okuduk topluca, hepimiz farklı satırların altını çizmişiz (yayıncılık ile ilgili şahane de bir makale mevcut burada) ama madem yeni bir yılın ilk haftasındayız ve Kerouac'ı andık, öyleyse Le Guin'in tevazuya dair sözleriyle kapatalım, propaganda yapanların olsun, mütevazı sohbetler bizlere kalsın diye temenni edelim: "Geniş kapsamda mütevazı sohbet toparlanır, bir kayanın etrafından akan sular misali tekrar bir araya gelir ve kesintisiz akar. Sıradan insanları bir arada tutan şeydir mütevazı sohbet. Reklamın zıddıdır. Birliktir. Paylaşımdır. Duygu ortaklığıdır."

Sayfaya girme vakti.

(Görsel, Douglas Gordon'ın işlerinden birine ait.)

Şanslı

2012-01-05T07:51:00.001+02:00

Vahşi Şeyler, sonunda, tüm kitapçılarda!
Bizimle 'vahşi' çocukluk anılarını paylaşan 5 yorumcuya birer kitap yollayacağımızı duyurmuştuk, eh, kitap çıktı, vakit kitap gönderme vakti. Random.org üzerinden yaptığımız çekilişte belirlenen şanslı (ve vahşi) isimler: Böcek Yiyen Peygamber, Kemal Eser, Fame, Adsız (Elif) ve Tunalızade Gürkan Efendi. info@sirenyayinlari.com adresimize kendi adres bilgilerinizi içeren bir mesaj gönderirseniz, kitaplar haftaya elinizde olur. (Yalnız bilgilerinizi pazartesiye değin yollamanızı rica ediyorum yoksa diğer yorumculardan yedekleri seçmemiz gerekecek.) Keyifle okumanız dileklerimle - Kudurma vakti!

Sıçrayış

2012-01-04T07:35:00.004+02:00

Güne Dave Eggers'ın editörlüğünde derlenmiş Okumanız Gerekmeyenlerin En İyileri antolojisi ile başladım; antolojide yok yok; okumamız gerekmeyenler, ilginçtir ki okumamız gerekenleri solluyor genelde, nedendir bilinmez. Antoloji, Don De Lillo'nun Pen'e gönderdiği bir faks mesajıyla açılıyor; malum, geçtiğimiz sene matbu kitapların cenazesiydi, e-kitap devrimiydi, epey konuştuk durduk, konuşan kafalar her zamanki gibi klişe ve ezber beyanlardan kaçınmadan epey söz söylediler ama pek de bir şey demediler. Amazon, Aralık ayında haftada bir milyon adet Kindle sattığını beyan etti bu arada, az buz değil. De Lillo, faks mesajında -faks kullanmasından yola çıkarak hangi tarafta yer aldığı tahmin edilebilir elbette- sürekli konuşup hiçbir şey söylemeyenlerin elbette ki değinmediği birtakım şeylere değiniyor ve bazı sorular yöneltiyor (sıçrayış da denebilir):

"Sormamız gereken teknolojinin büyük gücünün ve zamanı hızlandırıp zemini pekiştirmesinin insanların anlatıya duyduğu ihtiyacı azaltıp azaltmayacağı - geleneksel anlamda anlatıya... Romanlar kullanıcı odaklı olacaklar. Birey sadece içinde bulunduğu ruh hali, zevkleri, ihtiyaçları ekseninde bir düğmeye dokunup kendine göre bir roman edinmekle kalmayacak, içinde ana kahramanın kendisi olduğu kendi romanını tasarlayacak. Dünya giderek kişisel talepler doğrultusunda özelleşiyor. Daralan bağlam muhakkak ki konuştuğumuz, yazdığımız ve okuduğumuz dili de değiştirecek. Öylesine bir soru yöneltelim o zaman (ya da metafiziksel bir sıçrayış gerçekleştirelim): Dil, basılı kağıt üzerinde sahip olduğu derinliğe elektronik ortamda ulaşabilecek mi? Dilimizin güzelliği ve esnekliği önemli ölçüde onu taşıyan ortama dayanmıyor mu? Şiirin kağıda ihtiyacı var mı?"

IKEA'nın geleneksek kitap rafları üretmeyi bırakması üzerinden çıkarımlar yapıp matbu kitapları öldü bilenlere gelsin De Lillo'nun sorusu... Gelecekte karşımıza ne gelecek? İşte bütün mesele bu, bütün mesele bu.

(Görsel, Kumi Yamashita.)

Hiza

2012-01-03T06:29:00.002+02:00

Max, düşüncelerinin kimi zaman, tıpkı mahallelerinde dört bir yana saçılan kuşlar gibi davrandıklarını biliyordu. Max’lerin sokağının dört bir yanında bıldırcınlar vardı; uçmaya fazla hevesli olmayan, tuhaf, tepelikli kuşlar... Bunlar bir an için bir aile gibi, düz bir çizgi halinde bir araya toplanır, içlerinden bir tanesi alçak bir çit direğinin üzerine tüneyip davetsiz misafirlere karşı gözcülük ederken diğerleri yerden topladıkları tohumları yerdi. Ardından, en ufak çıtırtıyla birlikte hepsi birden bir sürü farklı yöne saçılır, aniden başka taraflara saparak çalıların arasında gözden kaybolurdu.
Max çoğu zaman kendi düşüncelerinin de düzeltilebileceğini, bir sıraya sokulup sayılabileceğini, hizaya getirilebileceğini hissederdi. Öyle günler vardı ki, Max saatlerce dur durak bilmeden bir şeyler okuyup yazabilirdi. O günlerde sınıfta kendisine söylenen her şeyi anlar, sakince akşam yemeğini yiyip sofranın toplanmasına yardım eder ve sonra tek başına salonda sessizce oyun oynardı.
Fakat bir de diğer zamanlar, diğer günler -aslına bakarsanız çoğu günler- vardı: Düşünceler bir türlü hizaya girmezlerdi. Yön değiştirip kendisinden uzaklaşarak kaçan, zihninin içerisindeki çalılıkların arasında saklanan anıların ve içinden kopup gelen şeylerin peşinden koştuğu günler...

(Vahşi Şeyler, Dave Eggers. Çeviren: Begüm Güzel. Yarın raflarda olacak! 'Vahşi' postumuza gelen yorumlar arasından hangilerinin sahiplerine kitap gideceğini perşembe günü duyuracağız; bir nevi piyango söz konusu. Bugün gün boyu yorumlara devam edebilirsiniz, çekilişi çarşamba yapıyoruz. Bıldırcınlarınıza sahip çıkmanız dileklerimizle... Görsel, Matthew Picton'un kitap kapaklı işlerinden.)

Kime Ait?

2012-01-02T06:04:00.003+02:00

Yeni bir sene, dünya benzeri bir gezegen derken iki tanesi, gezegenimiz ısrarlı deveranını sürdürüyor sevgili okuyucu, yeni seneniz dilediğinizce geçsin diyorum öncelikle. Buraya bir kart koyduk geçen hafta ancak kimileri kişiye özel tebrik almadı mı hakarete uğramış gibi hissediyor ya, o hesaptan sözle söyleyelim öyleyse - oysa ne saçma, hakarete uğramak için hakarete uğramanız gerekir, yeni yıl tebriği almanız değil... Her neyse, ıslak ve karanlık bir Ocak ayının pençesindeyiz şimdi İstanbul'da; Etgar Keret ise ABD'de büyük çıkartmasını yapmaya hazırlanıyor, geçtiğimiz hafta çok fantastik bir öyküsü vardı New Yorker'da, dergiyle bir de söyleşi yapmış, aktarayım isterim - bu arada belirtelim, Keret'in kitabı Tanrı Olmak İsteyen Otobüs Şoförü, 4. Baskısında, 2011'in en sevindirici şeylerinden biri, bu müthiş yazarın Türkiye'de böylesi beğeni kazanması oldu, New Yorker'dan anlaşıldığına göre ABD'de yayımlanacak olan Kapı Birden Vuruldu da o bölgede benzer bir etki yaratacak...

New Yorker: (Yaratıcı Yazı adlı öyküde) Maya adlı karakter, tamamen kendi perspektifinden anlatmıyor öyküsünü; son iki bölümde kocası konuşuyor. Neden?

Öykü yazdığımda içindeki bütün karakterler benimdir. Kahramanın karısını öldürmesi için kiralanmış bir katil bile söz konusu olsa, duygusal bir bağ kuramadığım bir karakter yaratamam. Kafamda yaşadıkları için, ben olmaları gerekir ve böylece öykü dünyasında vücut bulurlar. Hepsi ben olduğundan içlerinde seçim de yapamam, öyküde kimin bakış açısı ilginçse anlatıcı ya da kahraman o olur. Maya da aynısını yapıyor... Kedi yavrusu doğurmuş bir kadına dair öyküyü şüphe içindeki kocasının perspektifinden anlatmaktan iyisi var mı?

Buzdolabının Üstündeki Kız da, ilginçtir ki, birbirlerine birbirlerinin öykülerini anlatan karakterler ile başlıyor; okuduysanız hatırlayacaksınız - "Korkunç güzel bir hikaye, ama bana ait değil," diye sonlanır aynı adlı öykü. Sizin hayatınızdaki öykülerin sahibi kim?
Ne olursa olsun bu yıl sizin yılınız olsun.

(Görsel, Jim Hodges işlerinden.)

Seneye!

2011-12-30T07:07:00.011+02:00

Bu yıl bizi takip eden, destekleyen ve dostluğunu eksik etmeyen tüm okurlarımıza teşekkürlerimizle... İyi seneler!

(Bu yıl Siren'de çalanlardan bir playlist, ortaya karışık.)

Kudur!

2011-12-29T06:58:00.010+02:00

Dave Eggers'ın Vahşi Şeyler'i önümüzdeki hafta raflarda! Vahşi yazımıza yorum bırakıp kendi vahşi çocukluk anılarını paylaşan okurlarımıza hediyelerimiz olacak, sizin maceralarınızı pazartesiye değin bekliyoruz. Aşağıda, karizmatik insan Karen O'nun Where The Wild Things Are'a yaptığı şarkı, Spike Jonze filminden görüntüler eşliğinde. Yukarıda, azgın çocukların ilahı Calvin ve can dostu Hobbes.
Güzel günler dileklerimizle... Kudurma vakti!

Niyet

2011-12-28T07:12:00.003+02:00

Saatlerce hayattan, şundan bundan konuşurlardı; evet, mutluyum, hayır mutlu değilim, o kızı özlüyorum, o işi istiyorum, heyecan arıyorum. Çoğunlukla yalan söylerlerdi. İsteyerek değil ama, çıkıverirdi ağızlarından. Bir süre sonra ikisi de bundan sıkılmaya başladı. Bu yüzden borsadan ve spordan konuşmaya başladılar. Sonra Uzi dört-biralık testi icat etti. Basitti: Her üç haftada bir bir bara gidip dörder bira içeceklerdi. İlkini hiç konuşmadan içeceklerdi. İkincisini kendilerini nasıl hissettiklerine dair konuşarak. Üçüncü ve dördüncü birada da öyle. Her seferinde dolgun bahşiş bırakıyorlardı. Bazen kusuyorlardı, fakat mekân sahipleri buna alışmışlardı. Sonra Eytan bir aylık ihtiyati askerlik görevine gitti, ardından Uzi’nin şirkette büyük bir proje hazırlaması gerekti, bu yüzden altı hafta görüşmediler. O altı hafta zarfında Eytan hippi tarzı bir sakal bıraktı, Uzi ise üç kez sigarayı bırakmaya teşebbüs etti.

(Etgar Keret, Buzdolabının Üstündeki Kız. Çeviri: Avi Pardo. Görsel, Martin Puryear'in işlerinden birine ait. Sizler bu yıl nelere niyetlenip nelerden vazgeçmek zorunda kaldınız?)

Program

2011-12-27T07:11:00.008+02:00

Dün çağdaş edebiyat arenasında bu yıl ne oldu ne bitti temalı kısa bir özet geçtik, bugün önümüzdeki günlerde neler yapacağız, kısaca değinmek niyetindeyim. Bu yıl en çok ilgi gören kitaplarımız Shirley Jackson'ın Tepedeki Ev'i, her daim güncel Woody Allen serisi ve David Foster Wallace'ın İğrenç Adamlarla Kısa Görüşmeler'i oldu - Téa Obreht, Etgar Keret, Ron Currie Jr., Jonathan Safran Foer, Joshua Ferris gibi özgün kalemler, özellikle Tüyap Kitap Fuarı'nda öne çıkan yazarlarımız arasındaydı. Seneye çok sağlam metinler, yaratıcı işler var programda, bizi izlemeye devam edin. Hepsini şimdiden açıklayıp heyecan kaçırmak olmaz ancak bir süre evvel duyurduğumuz şahane kitaplar var; bunlara tez zamanda kavuşacaksınız. Nevzat Erkmen çevirisiyle Yolda'nın devamı niteliğindeki Big Sur, yine Kerouac'ın 'kayıp' oyunu Beat Kuşağı, yepyeni bir edisyon ve Avi Paro'nun Türkçesiyle Yengeç Dönencesi, Booker ödüllü DBC Pierre'in yeni romanı Harikalar Diyarında Işıklar Söndü, yeni yılın ilk günlerinde biraz keyiflenmek için Dave Eggers'ın Vahşi Şeyler'i, Jonathan Safran Foer'in Eating Animals'ı, Téa Obreht ile birlikte NY Times'ın 5 kitaplık seçkisi dahil hemen hemen tüm belli başlı Yılın Kitapları listelerinde arz-ı endam eden Karen Russell'ın Swamplandia'sı, Sam Lipsyte'ın zeka dolu mizahıyla öne çıkan Talep'i, Jedediah Berry'nin tuhaf polisiyesi Hafiyenin El Kitabı, bu sene sizler için hazırlayacağımız kitaplar arasında. Salvador Plascencia'nın Kağıt İnsanlar'ı, bahar aylarında karşınızda olacak ve blog yazarınız olarak iddia ediyorum, böyle bir kitap okumadınız! Colson Whitehead, David Foster Wallace, Etgar Keret ve Dave Eggers şahaneleri de ufuktalar, onu da çıtlatayım. Pek sürprizli bir yıl var önümüzde, o yüzden Marduk'tu, dünyanın sonuydu falandı filandı diyenlere kulak asmayın, siz yine kitaplarınıza zaman ayırın.

Özet

2011-12-26T07:00:00.021+02:00

Senenin son haftasına da girmiş bulunmaktayız sevgili okuyucu... Yıl boyu ağır arızalardan mustarip olmak suretiyle yazamadığım zamanlar haricinde -asayiş berkemal neyse ki- her gün güncellenen Sirenin Sesi'ni takip ettiğiniz için sizlere teşekkür ederim öncelikle. Bu yıl çok çalıştık, önümüzdeki yıl dahası için çalışacağız. Sene sonlarında özet geçmek, bu yıl ne oldu ne bitti değerlendirmek adettendir; biz de kendi değerlendirmemizi yapalım. Yerli yazarlardan, bu sene ülkemizde gündem yaratan kitaplardan bahsetmeyeceğim bu yazıda; mevzumuz, çağdaş edebiyatta dünya genelinde ne oldu ne bitti, ağırlıklı olarak ABD ekseninden genele bir bakış... Bu sene bu çerçevede Haruki Murakami'nin 1Q84'ü, David Foster Wallace'ın ölümü ardından yayımlanan The Pale King, Stephen King'in 11/22/63'ü, Umberto Eco'nun Prag Mezarlığı ve Jeffrey Eugenides'in The Marriage Plot'u çağdaş edebiyatın öne çıkan ve ses getiren romanları oldu. Yenilerden burada sıkça bahsettiğimiz Téa Obreht, Karen Russell, Teju Cole, Stephen Kelman, Erin Morgenstern ve Chad Harbach heyecan yaratan çıkışlar yaptılar. Basılı kitap öldü mü, cenazesi kalkıyor mu vs. tartışıladursun, e-kitap satışları dünya bazında arttı ancak basılı kitaplar, bundan fazla etkilenmiş görünmedi. Her ne kadar Ikea kitaplık üretmeyi bıraktı, artık kitaplarımızı çöpe atıp hayatlarımıza e-reader'lar ile devam edebiliriz temalı haberlere ülkemiz basınında sıkça rastlamış olsak da, e-kitap henüz Türkiye'de beklenen patlamayı gerçekleştirmiş değil. Wikipedia'nın Unesco kaynaklı verilerine göre, basılan yıllık kitap adedi istatistiklerinde Türkiye dünya genelinde 14.cü sırada. (Bilgiler, haliyle henüz 2011'i kapsamıyor; ama son senelere dair kabaca bir değerlendirme olarak ilginçler.) Bunlara karşın burada bahsettiğimiz Şifre Ağacı gibi 'kitap içinde kitap' kurgulu metinler, elektronik ortama aktarılamazlıkları üzerinden değer kazandı. Sıra dışı basılı kitaplar demişken; son filmi Gelecek halihazırda sinemalarda gösterimde olan Miranda July, It Chooses You adlı kitabıyla sokağa uzandı ve ilanlarla bir şeyler satan insanları bulup hikayelerini yazdı; ardından bu eşyaları metinleri ile birlikte satışa çıkarttı ve tüm bu macerayı detaylandıran bir kitap yayınladı - sonuçta It Chooses You, hakkında en çok konuşulan 'iş'lerden biri oldu. Wall Street'i İşgal Et kapsamında pek çok insan sokaklara döküldü; gezgin kütüphaneler eylemleri destekledi; Julian Assange'nin Onaylanmamış Otobiyografisi üzerinden yazar ve yayıncı hayli enterasan bir kavgaya tutuştular ve savaşın galibi yayıncı Canongate oldu; internet kitapçısı Amazon giderek güçlendi ve yayıncılığa soyundu; ABD'de önemli zincirlerden Border's iflas ederken bir zamanlar ortadan kaybolacakları öngörülen küçük kitapçılardan kendi nişlerini yaratanlar dimdik ayakta kaldılar. Beyazperde, edebiyat ile yakın temasını sürdürdü ve pek çok edebiyat eseri sinemaya uyarlandı; Ejderha Dövmeli Kız, Aşırı Gürültülü ve İnanılmaz Yakın, Kevin Hakkında Konuşmalıyız, Bir Gün, Yardımcı, Sherlock, bunlardan bazıları. Yılın son günlerinde, henüz bitmemiş olmasına rağmen Peter Jackson'ın merakla beklenen Hobbit'inin trailer'ı yayınlandı ve Orta Dünya, yine coşku yarattı.

Nihayetinde sevgili okur, birileri yazdı, birileri hazırladı, birileri yayımladı. Sizler, kitap okudunuz. Dünya benzeri bir gezegen keşfedildi. Bizler, yaşamayı sürdürdük. Halinizin hoş, 2011 özetlerinizin olumlu olması dileklerimizle... Yarın özetten devam.
(Görsel, Aaron Siskind.)

Genç!

2011-12-23T07:00:00.016+02:00

Téa Obreht'in Kaplanın Karısı romanı hakkında epey yazdık çizdik, biliyorsunuz. Roman, Amazon'da gün itibariyle 46.cı sırada, NY Times'ın seçtiği 'Yılın 5 Romanı'ndan biri, Goodreads Yılın Romanları'nda ilk 10'da, Entertainment Weekly'nin Yılın Kitapları seçkisinde, 2011 Orange Ödülü'ne layık görüldü ve National Book Award'a aday gösterildi, Publisher's Weekly'nin Yılın Romanları seçkisinde yer alıyor, Library Journal'ın Yılın Kitapları listesinde, daha yazayım mı bilmiyorum, dahası da var çünkü. Yıl biterken, bütün bu referanslar ışığında, siz de kendi listelerinizde bu kitaba yer açın derim; malum, gençlerin yedek kulübelerinde bekletildiği, meydanın genelde 'büyüklere' kaldığı topraklarda yaşıyoruz, genç bir yazarın ne anlatmış olduğuna kulak vermek fena bir fikir sayılmaz. Belki yeni senede, daha az önyargı daha fazla ilham bulma fırsatımız olur.

Cümlemize kolaylıklar dilerim.

(Bu arada Flavorpill, Kaplanın Karısı'nda da bahsi sıkça geçen bir kitabın karakterine, Orman Çocuğu'nun Mowgli'sine bir playlist hazırlamış. Listede Red Hot Chili Peppers, Animal Collective ve Devendra Banhart gibi isimler var. Kitap eşliğinde müzik dinlemeyi sevenler için bir kısmını aktarmayı görev bilirim. )

Favori

2011-12-22T07:24:00.000+02:00

Sene sonuna geldik ya, ister istemez bir geriye dönüş kafasının etkisi altındayım, sevgili okur. Müthiş yorulduğumuz ama çok iyi vakit geçirdiğimiz Tüyap Kitap Fuarı'nda birkaç günde bir duyduğumuz bir soru vardı: "Bu kitaplar neyi anlatıyor?" Durup durup bunu düşünüyorum - bütün bunlar, bu kitaplar, bu yazılar, bütün bu olan biten neyi anlatıyor? Paniğe mahal yok; eşyanın tabiatı gereği bu, takıldı mı takılıyor, sizlere de fenalık geçirtme niyetinde değilim. Her neyse, dehşet verici bir başka sorudan bahsedelim, hazır yılın kitapları listeleri dört bir yandan türeyip duruyor, soru şu: "En favori kitabınız nedir?" Yazmak bile tüyler ürpertici, ama özetin bu kadarı da fena değil de ne? Yaşar Kemal, geçtiğimiz günlerde benim de yakından takip ettiğim The Millions adlı kitap sitesinde benzer bir soru cevaplamış, bu yılın kitabının ona göre ne olduğu sorulmuş o da -daha evvel verdiği bir cevaba gönderme yaparak- Erich Maria Remarque'ın Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok'unun bu yılın değil, içinde bulunduğumuz yüzyılın kitabı olduğunu söylemiş ve nedenlerini de belirtmiş örneğin. Bir şeye çok yakından baktığınızda ister istemez miyoplaştığınız muhakkak, ama indirgemek sanıyorum esas sorunlu mesele - soruyu yönelten sizden sadece bir kitap adı duymayı beklerken aklınızdan onlarcasının geçmesi, işte bundan. Bir paragraf hakkınız olsa eğer, konumlandırma ve nedenlerinizi açıklama fırsatınız olsa, soru böyle feci gelmeyecek kulağa... Radikal, okurlarına bir anket yapıyor ve yılın 10 kitabını oylamalarını istiyor örneğin bu günlerde; tartışmaya epey açık bir seçki, bir göz atmanızı öneririm.
Her neyse, ne diyorduk, takılıp kalma eğiliminden bahsediyorduk ve ben Téa Obreht'in çiğnenen onurundan bahsedecektim... O da yarına kalsın öyleyse. Haliniz hoş olsun.

(Görsel, Basquait.)

Film

2011-12-21T07:20:00.003+02:00

Okuyucu ve Saatler'den hatırladığımız Stephen Daldry'nin Aşırı Gürültülü ve İnanılmaz Yakın'ı sinemaya uyarladığından ve filmin 2011-2012'ye damgasını vurmasının beklendiğinden burada bahsettik daha önce. Ben kendi payıma şüpheci tavrımı korumaktayım; filmin ilk gösterimi 25 Aralık günü yapılacak, ülkemizde de mart ayında izleme fırsatı bulacağız. Bu arada Stephen Daldry Variety'ye konuşmuş, iddialı da konuşmuş - sinemaya uyarlanamayacak kitap olmadığını söylemiş örneğin, tiyatro kökenli olduğu için en zor işlerin altından kalkabildiğini, yazarlarıyla yakın mesafede çalıştığını vs. belirtmiş. Bunlar bir yana, Aşırı Gürültülü ve İnanılmaz Yakın'ın duygusal yükünü beyazperdeye aktarmak için çok çalıştıklarını ve bunu başardıklarını belirtmiş. Söylemiştik, Daldry olsun, Forrest Gump'a imza atmış olan senaryo yazarı Eric Roth ya da Tom Hanks - Sandra Bullock ikilisi olsun; kadro buram buram Oscar kokuyor. Film kitaba haksızlık etmeksizin yansıtabilecek mi anlatılanları, onu bekleyip göreceğiz.

(Bu arada Baz Luhrman'ın Muhteşem Gatsby'sinden bazı fotoğraflara rastladım Daldry'nin sözlerini tararken. Bu uyarlamada Leonardo DiCaprio ve Tobey McGuire bir arada yer almışlar ki -üzgünüm ama- Tom Hanks/Sandra Bullock ikilisinden de fena bir eşleşme ortaya çıkmış sanki. Onu da izleyecek ve göreceğiz.)

Hiç

2011-12-20T07:03:00.001+02:00

Hiçten yapılmış bir adamı seviyordu. Onsuz birkaç saat geçirmeye görsün, onu hemen bütün bedeniyle özlemeye, polietilen ve betonla kuşatılmış bürosunda oturup onu düşünmeye başlıyordu. Ve her seferinde zemin kattaki bürosunda kahve suyu ısıtıyor, yüzünü buharına tutup onun yanaklarını ve gözkapaklarını okşadığını hayal ediyordu. Oturduğu apartman dairesine gidip merdivenleri koşarak çıkmak ve kapıyı anahtarıyla açtığında onu boş yatağının çarşafları arasında çıplak ve bekler halde bulmak için sabırsızlıkla gün bitsin istiyordu.

(Alıntı, Buzdolabının Üstündeki Kız adlı Etgar Keret şahanesinde yer alan 'Hiç' adlı öyküden, devamı kitapta... Çeviren, elbette ki Avi Pardo. Buzdolabının Üstündeki Kız'ı, yıl bitmeden okumanızı şiddetle öneriyoruz, son öykü 2012'ye ne olursa olsun gülümseyerek girmenizi sağlayacak nitelikte. Görselde, Ralph Steiner imzalı bir 'hiç' fotoğrafı.)

Okur

2011-12-19T07:00:00.007+02:00

Hatırlayacaksınız, o günler metin yorumlamasında Yazarın ölümü, buna karşılık Okurun yükselişinin en şaşaalı günleriydi, artık son söz salt okurun olmuştu.*

Paris Review'da ilginç bir makale okudum geçenlerde: Bir lise öğrencisi, edebiyat dersinde anlatılanlara tepki duyarak bir dizi yazara anket kıvamında sorular gönderiyor. Bir kısmı cevap yazmasalar da aralarında Kerouac, Bellow, Mailer gibi isimlerin de yer aldığı bir grup, öğrencinin sorularını yanıtlıyor. (Sene 1963, olaylar internet ve e-posta öncesi bir çağda geçiyor. Bahis konusu lise öğrencisi bugün koca bir adam.)

Sorular (biraz kısaltıyorum) şöyle:

1. Eserlerinizde sembollere bilinçli ve kasıtlı olarak yer veriyor musunuz?
2. Okurlarınız siz kasıtlı olarak sembolizme yer vermeseniz de yapıtlarınızda sembollere rastlıyorlar mı? Bu durumda tepkiniz ne oluyor?
3. Klasiklere imza atmış büyük yazarların kasıtlı olarak sembolizme başvurduklarını düşünüyor musunuz?
4. Bu konuda sizin eklemek istediğiniz bir şey var mı?

Sorulardan anlıyoruz ki mektupları ve anketi gönderen öğrenci, sembolizm ve semboller konusunda öğretmeniyle aynı duyguları paylaşmıyor. Kerouac'ın birinci soruya cevabı kısa ve öz: "Hayır." Dördüncü sorunun altına yazdıkları da ilginç: "Edebiyatta sembolizm tamam da ben hayattan gerçek olayları ve tanıdığım insanları yazıyorum." Boris Vian da Günlerin Köpüğü'ne girişte 'bunların hepsi gerçek çünkü onları ben hayal ettim," demiyor muydu? Korkmayın, kurgu ve gerçek temalı hezeyanlarla konuyu dağıtacak değilim. (Bu konuda tartışma fırsatları olsaydı eğer, bu iki yazar tartışmayı es geçip içki içerler, caz falan dinlerlerdi diye düşünüyorum.) Her neyse, Norman Mailer'ın cevabı, bir nebze daha ters: "Çok üzgünüm ama sembolizm hakkında soruklarınızı cevaplayacak vaktim yok." Bunun ardından Mailer, yazarken olayın teknik ayrıntılarına fazla kulak asmadığını ekliyor ve en sağlam sembollerin kasıtlı olarak bulunanlar değil de kendiliğinden metne yerleşenler olduğunu belirtiyor. Soru gönderilen 150 yazardan 75'i cevap yazmış bu arada... Bütün bu aktarılanlarda fazlasıyla naif bir şeyler mevcut; liselinin okuduğu ve yorumladığı her metinde semboller gömülü olduğunu iddia eden edebiyat öğretmenine başkaldırısı da cabası. Günümüzde okurun yazara bu kadar kolaylıkla ulaşması söz konusu değil, o ayrı. 140 karakterlik diyaloglara olanak tanıyan twitter sayılmazsa, kimseler birbirlerine böylesine doğrudan ulaşamıyor artık. Bu mektuplar, koleksiyon değerleri bir yana, bir galeride sergilenecek nitelikte.

Yukarıdaki görselde Robert Gober'dan 'Gazete' adlı bir iş, aşağıda Kerouac'ın cevap mektubu:

(Alıntı, geçtiğimiz hafta hayata veda eden Gilbert Adair romanı Yazarın Ölümü'nden. Çeviren: Aslı Biçen, YKY.)

Sağlama

2011-12-16T07:11:00.003+02:00

Uzun ve yorucu bir haftanın sonuna geldik sevgili blog okuru; yazarınız epey badire ile cebelleştikten sonra sapasağlam karşınızda olduğunu gururla duyurur. Sene sonlarının tatlı bir telaşı, insanı özetler çıkarmaya iten bir tarafı ve beklenmedik anlarda ters köşe yaparak hayat akışını hızlandırma gibi özellikleri var - aman dikkat. Haftayı bağlarken Vahşi Şeyler'e dair son sözler Dave Eggers'dan gelsin. Eggers, hayatın sterillliğinden ve bunun bir çocuk için ne denli feci olduğundan bahsediyor:

Spike ile senaryoyu yazmaya başladığımızda haftalar boyu kendi çocukluklarımızdan bahsettik. O kadar fazla şey deşmiştik ki hepsini senaryoya sığdırmamız imkansızdı. Böylelikle kitap, benim için kendi çocukluğumla ilgili düşündüklerimi öne çıkartan bir fırsat oldu; kimi oldukça kişisel, kimi de alaycı yanlarını... Roman sayesinde Max'e kendi çocukluğumdan bir şeyler kattım, biraz da çocukken tanıdığım diğer çocuklardan... Biz çocukken epey tehlikeli işlere kalkışırdık, çok yaramazlık yapardık. Tüm derdimiz her yeni gün dışarı çıkıp saçma sapan işler karıştırmaktı. Romanda, Max'in seyahate çıkmadan önceki yaşamı benim kendi çocukluğuma bir saygı duruşu sayılır - o zamanlar gündüz bisikletle evden çıkıp akşam hava kararana değin dönmemek bir çocuk için hiç de garip sayılmazdı ama şimdi öyle. Max kafese tıkılmış bir hayvan gibi hissediyor biraz; ya da yaşam alanı elinden alınmış bir hayvan gibi. Ama çocukların alana ihtiyacı vardır; özgürlüğe ve her fırsatta kirlenmeye...

Sene sonu gelirken bizden tavsiye: Özetlerinizi çıkarın, sağlamalarınızı yapın ve neye ihtiyacınız var, onu düşünün. Benim kendi özet sürecim başlayalı epey oldu, böyle giderse onun da özetini çıkarmam gerekebilir. Sizin haliniz hoş olsun...

Uyan!

2011-12-15T07:00:00.006+02:00

O kadar anlattık, aşağıda Where The Wild Things Are'ın trailerı, Arcade Fire'dan Wake Up eşliğinde. Canavarın konuşması tanıdık geliyor mu? Sesin sahibi, James Gandolfini. Filmin müziklerini The Yeah Yeah Yeahs'in kült vokali Karen O yapmış, onları da önümüzdeki günlerde paylaşacağım. Alttaki videoda Samuel L. Jackson, dün bahsettiğimiz Go The Fuck To Sleep (Yettin Canıma, Zıbar Artık) adlı metni okuyor:

Yorum

2011-12-14T07:00:00.013+02:00

Reklamlarda Raskolnikov'u gördünüz mü bilmiyorum, oldukça sürreel bir etki yaratıyor insanda. Proje şahane olmakla birlikte, reklamdaki Raskolnikov yorumu hususunda aynı hisleri paylaşmıyorum, kendisini daha çok Rembrandt'ın gençliğine benzettim, ondandır. Uyarlama, zor zanaat sonuçta. Metinlere ait şeyleri görsel olarak ortaya koymak oldukça zorlu bir iş; her okurun metinle kurduğu bağ kendine has oldu mu görselle tatmin olmak da o ölçüde güçleşiyor. Günlerdir Vahşi Şeyler'den bahsediyoruz ki bu da uyarlanmış bir metin; yazar ve proje kişisi Dave Eggers, 9 cümlelik çocuk kitabından 264 sayfalık bir roman yaratmakla kalmamış, ayrıca Spike Jonze ile birlikte yine aynı metni sinemaya uyarlamış. Film, ülkemizde vizyona giremedi - biliyorsunuz, artık sinema demek AVM demek, AVM demek de kolay ve doğrudan tüketim demek, yani ne kadar gişe o kadar köfte gibi bir durum söz konusu, anlaşılan fazla iş yapmayacağı düşünülmüş. Arkadaşım Canavar adı ile lanse edilen bu filmin bir DVD'si mevcut en azından, onu söyleyelim. Bu arada çocuklardan ve yetişkinlerden bahsedip durduk, değinmeden olmaz: 2011'in en önemli yayıncılık fenomenlerinden biri, ABD'de Go The Fuck To Sleep adıyla yayımlanan bir 'yetişkinler için' çocuk kitabı oldu. Bağımsız yayınevi Akashic'in tanıttığı Go The Fuck To Sleep, daha yayımlanmadan Amazon'da listelerin en tepesine oturmuş ve kitapçılara gönderilen tanıtım metinleri viral biçimde dağıtılarak ön sipariş aşamasında yayıncının planladığı mütevazı baskı adedini 150,000'e çekmesine neden olmuş. Henüz çıkmadan Amazon'da bir numara olan kitap, bir türlü uyumak bilmeyen bir çocuğun babasına hissettirdiği şeylerden yola çıkıyor ve ifadesi itibariyle oldukça dürüst (hatta küfürlü.) Rastlamışsınızdır, gazetelerde çocuklarının günlük icraatlarını küçük birer mucize olarak algılayıp aktaran pek çok yazar mevcut, belli bir yaşın üzerindeyseniz facebook listenizde de doğum anı dahil çocuğa dair her şeyi her an her saniye müthiş bir hayranlıkla paylaşan genç anneler vardır (o da bir duruş, eleştirdiğimden değil, empati kuramıyorum pek ve çocuğun bu paylaşımlardaki söz hakkını düşünüp üzülüyorum, o ayrı.) Bahis konusu kitap, birkaç gündür "çattığımız" yetişkinlerin ezber tavırlara bürünmeden, çocuk büyütürken içlerinden geçen şeyleri doğallıkla dile getiren bir metin olduğu ve çocuklara tapılmasını öngören bir dünyada onlara zaman zaman sövebilen birileri olduğunu ortaya koyması dolayısıyla ilgi görmüş öncelikle. Türkçesi 'Yettin Canıma, Zıbar Artık' adıyla Akıl Çelen Kitaplar adlı bir yayınevince yayımlanmış bile, ancak henüz edisyonu görmüş değilim - Amerikalı yayıncısı, Frankfurt'ta kitabın yarattığı etkiden bahsediyordu; film hakları da satılan kitaptan yapılacak uyarlamayı sanıyorum yakında izleyeceğiz. Her neyse, dünya öyle siyah ve beyaz renklerden ibaret bir yer değil; çocuklar illa ki melek değil, yetişkinler illa ki örnek anne baba değil. Çocukluk illa ki mutlu bir dönem değil; ama en azından, her şeyi size dikte eden bir dünyada da yaşasanız, büyüdükten sonra sadece size ait, tüm uyarlama/yorumlama hakları sadece sizin tekelinizde, o da bir teselli. Görselde, bir başka Suç ve Ceza yorumu, buraya epey evvel yazmıştım, Moskova'daki bir metro istasyonunun duvar resimlerinden.

Yazıyı Etgar Keret'in Buzdolabının Üstündeki Kız'ından bir alıntıyla bitirelim: "Düşündükçe çocukluğunu bir başkasının dişindeki çürüğe benzetiyordu - sağlıksız, ama çok da önemli değil, onun için en azından."

Aydınlık günler dileriz.

Şamata!

2011-12-12T07:00:00.003+02:00

Hepimizin içinde "vahşi" bir şey var mı gerçekten? Dave Eggers, Maurice Sendak'ın kült çocuk kitabı "Where The Wild Things Are"dan yola çıkarak romanlaştırdığı Vahşi Şeyler'de bu iddiada bulunuyor. Sendak'ın kitabı 2008 itibariyle tüm dünyada 18 milyon adet satmış; yayımlandığı 1963 yılında bu yana kuşaklar boyunca çocukların sahiplendiği bir metin olmuş. Metin dediysek, 9 cümlelik bir metin bu, yine Sendak'a ait olan ve başlı başına bir efsane olan çizimler anlatıyı destekliyor. Kitap, ilk yayımlandığı senelerde çoğu kütüphane tarafından çocukların ruh sağlığını bozabileceği endişesiyle yasaklanmış; Sendak, kitabı geri çeviren birkaç yayıncının Where The Wild Things Are'ı fazla radikal bulduklarını da belirtiyor. 9 cümleden oluşan bir çocuk kitabı, yetişkinleri nasıl böylesi bir dehşete düşürür? Belki de yetişkin perspektifini bir kenara bırakıp dünyaya bir çocuğun en doğal güdüleriyle, hem de isyankar ve söz dinlemek istemeyen bir çocuğun en doğal güdüleriyle baktığı için. Sendak'ın metni, çıktığı "yolculuktan" dönen Max'in yemeğini masada bulması ile sonlanır ve Sendak kitabı "And it was still hot," cümlesiyle kapatır - meğer sıcak anlamındaki "hot" kelimesi bile, yayıncıları endişelere gark etmiş ve bir çocuk kitabında bu kelimenin geçmesinin uygunsuz ve kışkırtıcı olduğu, "hot" yerine daha ılıman olan "warm" kelimesinin kullanılmasının doğru olacağı söylenmiş. Sendak, bütün bunlara kulak asmamış elbette ve iyi de etmiş, böylelikle gelmiş geçmiş en önemli çocuk kitaplarından biri doğmuş. Kitaba kolonyalist okumalar da yapılabileceğini belirterek Sendak'ın ortaya koyduğu şeyin bir çocuğun sıkıntı, korku, öfke ve kıskançlık gibi duygularla nasıl baş ettiği olduğunu iddia eden uzmanlar var; ama çocukluğunuzu biraz olsun anımsıyorsanız eğer, bu uzmanların kendi çocukluklarından epey uzaklaşmış olmaları gerektiğini düşünmeden edemiyorsunuz... Kurallar, açıklamalar ve yol işaretleriyle dolu bir dünyada söz dinlememenin verdiği haz, hayallerin arasına kayabilmenin ve onlara hükmetmenin güzelliği, uzman titrine sahip bu kişilerin kolaylıkla göz ardı edebildiği bir şey olsa gerek.

Yukarıda Eggers'ın Vahşi Şeyler kapaklarından birini görüyorsunuz, bu defa tüylerden ve gözlerden yoksun. Bu arada çocukluğunuzdan aklınızda kalan feci icraatları halen buraya bekliyoruz!
Sendak'ın canavarlarının dediği gibi bitirelim yazıyı yeni bir haftaya girerken: "Şamata başlasın!"

Şey!

2011-12-09T12:08:00.000+02:00

Resimlerden ilki, Sendak'ın kült klasiğinden bir sayfa: Canavarlar! Diğerinde görünen tüylü şey, Dave Eggers'ın yorumuyla Vahşi Şeyler. Kitap için hazırlıklar sürüyor. Korkmayın, bizim edisyonumuz tüylü değil ve gözlerini üzerinize dikip ters ters bakmıyor!

Vahşi!

2011-12-08T07:00:00.002+02:00

Maurice Sendak'ın kült çocuk kitabı 'Where The Wild Things Are'ını bilir misiniz? Sendak, 1963'te yayımlanan kitabı hem yazmış, hem resimlemiş; kısacık bir çocuk kitabı bu, metni 300 kelimeden az, ancak çizimleri ve dokunduğu damar itibariyle kült statüsüne kavuşmuş. Kitapta, yaramazlık yapan Max adlı çocuk, büyüklerinden azar yedikten sonra üzerindeki kurt kostümüyle 'vahşi' şeylerin arasına karışır ve bir güzel azar, kudurur... Bu metinden daha önce burada bahsetmiştik - Dave Eggers ve Spike Jonze, ortaklaşa bi proje gerçekleştirip Sendak'ın metnini uzun metrajlı bir film için senaryolaştırdılar; proje insanı Eggers, metni ayrıca 'Vahşi Şeyler' adıyla bir romana dönüştürdü. İşte o roman, Vahşi Şeyler, ayın son günlerinde raflarda olacak - aykırı çocuklar ve çocukluk başkaldırılarını özlemle anımsayan tüm yetişkinler için... Bu arada sizlerden, çocukluğunuzdaki feci icraatlarınızı bize yazmanızı rica edeceğiz - tek kriter, aktaracağınız durumun 9 yaş öncesi gerçekleşmiş olması... 'Vahşi Şeyler'den beşine, bizden birer Vahşi Şeyler hediye olarak gönderilecek. 'Vahşi' çocukluk anılarınızı bekliyoruz!

Aşağıdaki görselde Vahşi Şeyler, kapak tasarımı, her zamanki gibi Nazlım Dumlu'ya ait.

Düş

2011-12-07T07:00:00.006+02:00

"Dikkatlerini uyuyan kişi üstünde yoğunlaştıran insanlar, hiçbir alıştırma yapmaksızın o insanın o anda ne düşündüğünü ve kiminle ilgilendiğini öğrenmeyi başarabilirler. Ve eğer bu sanatı ciddi biçimde uygularsanız; bir insanın ruhunu açıldığı anda incelerken, bu açılma anını gittikçe uzatabilir ve gittikçe derinleştirebilirsiniz, öyle ki onu su içindeymiş gibi, gözleri açık halde yakalayabilirsiniz. Böyle düşavcısı olunur işte."

(Milorad Paviç, Hazar Sözlüğü. Çeviren: İsmail Yerguz. Görsel, Kartalın Ölümü, Cleve Gray.)

Örümcek

2011-12-06T07:00:00.011+02:00

Yukarıdaki görselde, David Foster Wallace'a ait bir faks metni yer alıyor. (Faks! Bir zamanlar faks diye bir gerçeklik vardı...) Metinde, Kafka hakkında yazdığı bir makaleyi gönderdiği Harper's dergisi editörlerine yönelik direktifler yer alıyor. Mektup, bu yazının mekaniğiyle oynarsanız sizi duman ederim benzeri bir mesaj ile bitiyor; Wallace, bu tehdit için bir dipnot ekleyerek duruma açıklık getirmeyi uygun görmüş: "Gereken fırsatı yakalamam yıllar alabilir. Çok sabırlıyımdır. Fevkalede bir duygusal hafızaya sahip bir örümcek olduğumu düşünün. Charis'e sorabilirsiniz." Harper's editörü Charis Conn söz konusu olan, neden böylesi bir ayar ya da cezaya tabi kaldı bilemiyorum ama kafa yormaya değer.

Taleplerinizden ödün vermeden yaşamanız dileklerimizle...

İmza kabusu

2011-12-05T07:00:00.003+02:00

Geçen hafta yazar imzalarından bahsetmiştik, sevgili okuyucu - imzalı kitaplar, halen İdefix Sanal Kitap Fuarı'nda mevcut... Blog yazarınız olarak kitap imzalatma konusunda karmaşık duygular içinde olduğumu belirteyim öncelikle. Yazara duyduğum saygıyla doğru orantılı bir çekingenlikten mustarip olmam nedeniyle hemen hemen tüm kitap imzalatma girişimlerim Seinfeldvari tuhaflıkta olaylarla sonuçlanmıştır, dolayısıyla imzalı kitaplara "güvenli" bir mesafeden ulaşma fikri oldukça cazip benim için. (Kimliğimi anonim tutmam gerektiğinden bunları paylaşamıyorum, ama oldukça tuhaf dediysem oldukça tuhaf şeyler söz konusu.) Öte yandan, yüz yüze imzalattığınız bir kitap söz konusu olduğunda yazar ile kendinize özel birkaç dakika geçirme fırsatı yakalıyorsunuz ki bu, tüm garipliğine rağmen sadece size ait olması dolayısıyla özel bir anı niteliğini taşıyor. Her neyse, sözün özü, sanal fuardan Yaşar Kemal imzasıyla İnce Memed setini almayı başardım ve sevinçlere gark oldum, sevgili okuyucu; diğer türlü olsaydı, yani yazar ile yüz yüze gelseydim eğer, kitap imzalatma temalı tuhaf anılarıma bir yenisini eklemem kaçınılmaz olacaktı. Neyse, şimdi fuarda imzalı Umberto Eco kitaplarını beklemekteyim.
İmza demişken, burada duygusal önemleri üzerinden konuşuyorum ama, imzalı kitaplar koleksiyoncular nezdinde de büyük değer taşıyor. Açık artırmalardan yola çıkarak imzası en değerli kabul edilen yazarlar şöyle sıralanıyor: 1. William Shakespeare (imzasını taşıdığı bilinen 6 nüsha olduğu için - her birine 3 milyon dolar değer biçiliyor) 2. Ernest Hemingway (Hemingway sonuçta, kaç nüsha imzalamış olabilir?) 3. F. Scott Fitzgerald (Halk arasına fazla karışmadığı için olsa gerek) 4. James Joyce (Bir açık artırmada imzasını taşıyan pasaportun 70,000 İngiliz sterlinine satıldığını söyleyelim, ötesini siz düşünün) 5. J. D. Salinger (Ara ki bulasın kontenjanından olduğu için muhtemelen.) Listenin devamı oldukça tuhaf, J.K. Rowling imzası, örneğin Mark Twain'inkinden daha değerli sayılıyor, oysa Rowling halen hayatta; artık orasını da, açık artırma ve koleksiyon uzmanları tartışsın, bizi bağlamaz.

Nihayetinde, imzalı ya da değil, kitaptır okur ile yazar arasındaki köprü - maksat, heyecan olsun, muhabbet olsun. İşin bir de diğer yönü var; yani yazarın, kitabını okumuş ya da okuyacak olan bir yabancıya imza verirken hissettikleri... Etgar Keret, başlı başına birer şaheser olan Tablet makalelelerinden birinde masanın diğer tarafında otururken rahat hissetmediği için icat ettiği ve kurgusal imza adını verdiği şeyden bahsediyor: kitabı, o esnada kurguladığı bir karaktere, yine kurguladığı bir senaryoya gönderme yaparak imzalama olayından. Kurguda, hayatta olduğu gibi, her şey mümkün elbette...

İyi haftalar dileklerimizle.

(Üstteki resimde Hemingway, Hemingway'e karşı. Altta, Egon Schiele imzasıyla bir Gustav Klimt çizimi.)

Daha zinde, daha...

2011-12-02T07:00:00.001+02:00

Bir süredir biraz dağınık yazıyorum sevgili okuyucu, zihnim biraz dağınık, ondandır. Evine gelen insanları 'Kusura bakmayın, ortalık biraz dağınık,' diye buyur eden tipler vardır ya, o hesap biraz benimkisi... Geçen haftanın bizler adına en sevindirici gelişmesi, Téa Obreht'in Kaplanın Karısı romanının NY Times'ın 'Yılın 5 Romanı' listesine girmesi oldu; listedeki bir diğer roman, Swamplandia da önümüzdeki aylarda bizden okuyacağınız kitaplardan - şimdi bunu biraz açalım, daha evvel de beyan ettik, kitap seçerken listeleri referans almaz, kitabı kendi başına değerlendiririz ancak elbette ki takip ettiğimiz ve seçimlerine saygı duyduğumuz yayın organları, web siteleri vb. mevcut. Kendi seçimlerimizin ardından, inandığımız kitapların başkalarınca da beğeni kazandığını ve önerildiğini görmek, masa başlarında yalnız geçen saatlerimizi kalabalıklaştırıyor, bizleri sevindiriyor. Kaplanın Karısı'nın yazarı Téa Obreht ve Swamplandia'nın yazarı Karen Russell, Murakami ve Eugenides gibi dev isimlerin arasından sıyrılarak ilk beşe yerleşmişler; bu da ayrıca yeni kuşak edebiyatçılar adına kazanılmış bir zafer sayılır.

Öte yandan duyuralım, ülkemizde de önümüzdeki aylarda yayımlanacak olan yeni Etgar Keret kitabı Kapı Birden Vuruldu (Suddenly A Knock on the Door) için Amerikalı yayıncısı FSG, bir tumblr sayfası hazırlamış; FSG, Keret'ten ilham alan herkesi bir şeyler yaratmaya davet ediyor. Biz böyle bir projeye kalkışmadık ancak Futuristika, daha önce Akın Çetin'in Keret'e gönderme yaptığı şahane bir öyküyü yayımlamıştı - okumadıysanız buradan buyrun. (Tüyap'ta Keret kitaplarını inceledikleri sırada Akın Çetin'in öyküsü ile yazarı duyduklarını söyleyen okurlar vardı mesela.) FSG'nin projesi görsel işlere yönelik, ama ses getireceğe benziyor.

Son olarak, tekrar hatırlatalım; Irvine Welsh, Jonathan Safran Foer ve Etgar Keret'in de aralarında olduğu pek çok yazardan imzalı kitaplar, İdefix Sanal Kitap Fuarı'nda - sıkça sorulan iki soruya cevap: evet, imzalar ıslak imzadır; kitaplar, buradan yazarlara ulaştırıldı ve imzalanmaları tamamlanınca yine İdefix aracılığıyla İstanbul'a döndüler. İndirim olarak uygulanan yüzdeler tamamen İdefix'in tasarrufunda; dolayısıyla bu konu ile ilgili düşüncelerinizi İdefix'e iletmeniz daha doğru olacaktır.
İşte böyle, sevgili okuyucu, haftaya daha zinde bir blog ile burada olmaya çalışacağım. Güzel bir hafta sonu geçirmeniz dileklerimizle...

(Görselde Thais Beltrame'e ait bir iş; geçen haftanın kaplanlar, ayılar, leoparlar temalı yazılarına kapanış niyetine... Aslında o damara girildi mi anlatılacak, aktarılacak çok şey var ama içim kaldırmaz oldu.)

Yenilikçi

2011-12-01T18:11:00.003+02:00

Bugün, Woody Allen'ın doğumgünü. Görselde, bütün zamanların favorisi Annie Hall'dan bir karede Shelley Duval ile... "Arada sırada başarısız olmuyorsanız pek de yenilikçi bir iş yapmıyorsunuzdur," diyen Allen, 76 yaşında.

Söylence

2011-12-01T07:15:00.003+02:00

"Bence mitoloji odaklı gelişen çağdaş edebiyat eserlerine bakmak ilginç. Bunun nedeni, yeni kuşağın Angela Carter, Gabriel Garcia Marquez, Italo Calvino ve benzerlerinin müthiş eserlerinden etkilenmiş olması olabilir mi? Ya da giderek tanrıdan ve söylencelerden uzaklaştığımız bir çağda insanların hayatta kalmak için söylencelere ihtiyaç duydukları söylenebilir mi? (...) Böylesi romanlar John Updike ve Raymond Carver'lara bir başkaldırı niteliği taşıyor. Yayımlanan ilk romanların pek çoğunda benzer unsurlar, hayaletler, ecinniler vs. mevcut, öyle ki bu alanda tez yazanların konu kıtlığı çekeceklerini sanmıyorum. Söylencelere ben de şahsen bayılıyorum ama ben de bu kuşağın mensubuyum."

Yukarıdaki yorum, Goodreads'den Stephen isimli kullanıcıya ait - dün kurmaca karşısında takınılan ezber tavırlardan bahsetmiştim biraz, yorumu görünce aktarmadan edemedim. Gerçekler dururken okura masal "yutturmak" temalı yaklaşıma ters, üzerinde düşünmeye değer bir perspektif... Siz ne dersiniz?

Hayal

2011-11-30T07:02:00.003+02:00

Kaplanın Karısı ile başladık, ayılara değin uzandık... Aslında mevzular çokça, nereden başlasam bilemiyorum sevgili okuyucu. Basında dün duyurulan bir haber, ayrıca ilgiye şayan; neymiş, ABD başkanı Barack Obama, Şükran Günü tatilinde yaşadığı muhitte bir kitapçıya giderek kızlarıyla birlikte kitap alışverişi yapmış; listedeki kitaplardan biri Kaplanın Karısı, diğeri Püren Özgören'in çevirisi ile Everest tarafından yayımlanan Oscar Wao'nun Tuhaf Kısa Yaşamı. Obama, ilk seçildiği günlerde kendisine atfedilen ışığı çoktan kaybetmiş bir başkan ancak kendisinin kitaplarla ilişkisi fena değil gibi; bu yaz David Grossman'ın To The End of the Land'ini okuduğu açıklanmıştı, önceki senelerde ise Dave Eggers'ın Ne Nedir'ini okumakla kalmayıp tüm danışmanlarına da okutmuştu - en azından biz böyle duyduk basın aracılığıyla. Bir devlet adamının kitap, bilhassa roman okuması hoş elbette - ülkemizde yadsınamayacak bir duruş mevcut; kimi insanlar, ne denli "ciddi" kariyerler inşa ediyorlarsa kendilerine, kurgudan özellikle kaçınır oluyorlar ("Ben tarih ve felsefeden başka şey okumam" beyanıyla karşınıza çıkabilirler - bir tercihtir, o ayrı; ama bu beyan genelde alt metin olarak benim safsataya ayıracak vaktim yok anlamı içerir, lafımız buna) dolayısıyla bir devlet adamının kurgu roman okuması, ziyadesiyle güzel bana kalırsa, salt "gerçeklerden" ibaret bir dünyada yaşama konusunda bir kompleks sahibi olmadığına da işaret ediyor... Obama haberini okuduğum kaynakta, başkan kitapçıya girince mağazadaki diğer kitap okurlarının kopan tantanadan rahatsız olup etrafa çattıkları da yazıyordu ki aktarımda fazlasıyla Amerikanvari bir tat mevcuttu - "Hey dostum, burası özgür bir ülke, hepimiz eşitiz burada!" temalı bir yaklaşım... Her neyse, bütün bunları ilginç bulduğum için paylaşıyorum sevgili okuyucu; yoksa her okur kendi kitabını seçer, Obama'yı referans almamızı gerektirecek bir durum yok elbette - bu, bir kitabı sırf kurgu olduğu için reddetmek ya da büyülü gerçekçilikten izler taşıdığı için gerçeği sulandırmakta olduğunu, gerçekleri hazmettirmektense okura masallar "yutturduğunu" iddia etmek kadar saçma olurdu. Öte yandan Kaplanın Karısı, Guardian'ın da Yılın Kitapları listesinde, onu da haber edelim. Yazıyı kapatırken, İdefix Sanal Kitap Fuarı devam ediyor, imzalı kitapları edinme fırsatını kaçırmayın deriz. Yukarıdaki görselde, bir Edward Gorey çizimi - ne okuyacağınızı siz bilirsiniz ama kurmacadan korkmaya mahal yok, edebiyata gerçekçilik şartı koşmaya hiç gerek yok, bir anımsatalım dedik... Aşağıda, Irvine Welsh imzasıyla Trainspotting. Sanal Kitap Fuarı'nı takip edin!

Esir

2011-11-29T07:00:00.002+02:00

Kaplan farklı bir kaplan olsaymış, ta başından beri avcı olsaymış eğer, köye çok daha evvel inermiş. Şehirde başlayan uzun yolculuğu onu ancak köyün sırtlarına kadar getirmiş; kendisi bile neden orada kalmayı seçtiğini bilmiyormuş. Şimdi düşündüğümde, rüzgârın ve yoğun kar yağışlarının onu engelleyemeyeceğini, bütün bir kış boyunca yola devam edip farklı bir kilisesi olan farklı bir köye, insanların batıl inançlarının çok daha zayıf olduğu ve daha gerçekçi bir çiftçinin onu vurup boş bir çuval gibi şöminesinin üzerine asabileceği bir yere gidebileceğini görüyorum. Ama dağ -eğri fidanlar ve zemini kaplayan ölü dalları, mağaralarla kaplı dik yüzü ve kışın getirdiği açlıkla şaşkına dönmüş, pervasız hayvanları ile- kendi içinde büyüyen yeni hisler ve aşağıdaki köyün hayal meyal tanıdık kokularıyla birleşerek kaplanı esir almış olmalı.

(Téa Obreht, Kaplanın Karısı. Çeviren: Merve Sevtap Ilgın.)

Çukur

2011-11-28T07:00:00.000+02:00

Herhangi bir kültürel kurum gibi hayvanat bahçeleri de karmaşık tarihsel gelişmelerin ürünleridir. İlk gerçek hayvanat bahçeleri on dokuzuncu yüzyılın ürünleri olsalar da, bu kurumların kökü, ayıların çukurlarda ya da hendeklerde tutulduğu antik Roma dönemine kadar gider. Ayıların tutulduğu en ünlü yerlerden biri on beşinci yüzyılın sonunda İsviçre'nin başkenti Bern'de inşa edilen ayı çukuruydu. Hayretler içinde aşağıya bakan izleyiciler, ayılara güvenli bir uzaklıkta olsalar ve her zaman bir ayıcı yanlarında hazır bulunsa da çok geçmeden ilk kaza bir çocuğun çukura düşmesi ve iki genç ayının çocuğu hafifçe yaralamasıyla 1582'de olur.
Birçok kez ayılar çukurdan kaçar ve şehir sakinlerini dehşete düşürür, ama hemen ardından vurularak öldürülürler.
1798'de Fransızlar'ın Bern'i işgali, şehrin ayıları için dramatik sonuçlar doğurur. Çukurda yaşayan üç ayı, bakır şeritlerle güçlendirilen sandıklara "paketlenip" her biri altı atla çekilen üç vagonla Paris'e götürülür. Yorgun argın hayvanlar şehre ulaştıklarında saatlerce sandıklardan çıkmazlar. En sonunda yem olarak canlı bir ördek kullanılarak ayıların Jardin des Plantes'teki hayvan topluluğuna katılması sağlanır.
Bundan kısa süre, boş ayı çukuruna Bern Cezaevi'ndeki tutuklular atılır.
(Kaplan ile başladık, ayılar ile devam ediyoruz. Kaplanın Karısı'nı okuyanlar, izlediğimiz patikayı tanıyacaklardır. Yukarıda anlatılanlar, kurgu değil, gerçek; Bernd Brunner'in Ayılar adlı çalışmasından alındı. (Çeviren: Servet Yeşilyurt, E Yayınları.) Bu yaz sonunda çıkan ayı nöbeti haberlerini anımsadınız mı? İnsanın insana ve doğaya ettikleri apayrı bir yazı konusu. Görselde, gergedan, Dürer'in çizimi ile.)

Sürprizler!

2011-11-25T17:22:00.000+02:00

İdefix Sanal Kitap Fuarı'nı takip ediyor musunuz? Irvine Welsh, Jonathan Safran Foer ve Etgar Keret'ten imzalı kitaplar için İdefix'i takip edin. (Yazarlar sizler için özel olarak imzaladı kitapları...) Birkaç haber de bizlerden: Kerouac'ın kayıp romanı bulundu konulu makaleleri görmüşsünüzdür; kayıp romanın Kerouac'ın arşivinde bulunduğu söyleniyor, metin 2005 yılında Kerouac'ın eşyalarının saklandığı bir depodan çıktı... Depodan başka şeyler de çıktı elbette; bunlardan biri daha önce hiç yayımlanmamış bir oyun, Beat Kuşağı - önümüzdeki günlerde Türkçede okuruyla buluşacak, hazırlıkları başladı sayılır!
Bir diğer haber: Téa Obreht'in Kaplanın Karısı romanı, NY Times'ın senelik 'Yılın Romanları' listesine girdi; listede önümüzdeki günlerde Siren aracılığıyla okuma fırsatı yakalayacağınız Tom Perrotta'nın da son kitabı olan The Leftovers (Kalanlar) yer alıyor. Listede bir başka kitabımız daha var; ancak henüz duyurmuyoruz, daha vakti var - sizler bizi takip etmeye devam edin!

Güzel bir hafta sonu geçirmeniz dileklerimizle...

Son leopar

2011-11-24T07:00:00.011+02:00

İzmir fuarındaki sırtlanı düşünüyorum. Kafesinin beton duvarı çepeçevre aşınmış; gezinmekten.*

Son Anadolu leoparı, internet verilerine göre 1974 yılında Beypazarı'nda vuruldu. Anlatılanlar tamamen acayip... Kısım kısım aktarıyorum:

"17 Ocak 1974 sabahı, Havva Köksal dere yatağı boyunca aşağıdaki bahçelere – yer elması toplamaya gidiyordu. Önden yürüyen kocası ve kayınbabası gözden kaybolmuşlardı. Şimdi dozerle doldurulmuş olan, o zamanki dere yatağında kocaman, benekli bir kedi yatıyordu.

Havva hayatında ilk defa böyle bir hayvan görürken, belki Benekli de hayatında ilk defa bir insan görüyordu. Benekli, Anadolu’da görülen son Anadolu Panteri’nden başkası değildi.

Otuz yıl aradan sonra, Mehmet Ertüzün’le birlikte 11 Mart 2004’te Havva Köksal’ı ziyarete gittiğimizde bize büyük karşılaşmayı anlatmıştı.

- Şöyle uzun kuyruklu upuzun “bir şey”, orada yolun kıyısında yatıyordu. Onu görünce geri geri gitmemle şak deyip kuş gibi üstüme konması bir oldu. Kolumdan tuttu silkeledi; gözlerimi açtığımda yanımda köpek oturağı gibi oturuyordu. Yine gitmişim kendimden. O sırada odundan Süleyman geliyormuş – onu görünce kaçmış...

Benekli dört - beş metre uçup, Havva’nın kolunu kaptığında, o silkelemede kol kırılmıştı. Ama bir gerçek daha vardı, Benekli’nin öldürme amacı yoktu, baygın Havva’nın yanıbaşına oturup beklemeye başlamıştı. (Leoparlar yalnız yaşayan, gece hayvanlarıdır; iki yılda bir, genellikle de Ocak ve Şubat aylarında çiftleşirler. Avlarını boynuzluysa boğazından, boynuzsuzsa ensesinden ısırarak öldürürler. 17 Ocak’ta, gündüz vakti, yerini yurdunu terkedip dolaşıyor ve dibinde savunmasız yatan insanı öldürmüyor olması, kendisine aştan ziyade eş aradığını düşündürmektedir)."

Bir başka kaynağa göre: "Havva Köksal 'Her gün geçtiğimiz yol, nereden bileyim orada canavar olduğunu. Benim ayak sürüntüme geldi' diyor. Onun hayvanı görmesiyle, saldırıya uğraması bir oluyor. 'Beş altı metre uzaktan üzerime uçtu. Yüzümü korumak için kolumu kaldırdım.' Leopar ön dişlerini Havva Köksal'ın koluna geçiriyor ve çırpıyor. Daha sonra öğreneceği üzere kolu dirseğinden çıkıyor ve iki yerden kırılıyor. Köksal bayılıyor. Yerde gözlerini açıp kafasını kaldırdığında leoparı birkaç metre uzağında yatarken görüyor. Ve tekrar bayılıyor. Havva Köksal ve bilinen son Anadolu leoparının karşılaştığı toplam süre bu birkaç saniye ile sınırlı."

"O sırada köydeki bir evde bu durum görülmüş, kadın kocasına:

- Kalk yaa; Havva’yı bir canavar yiyor... diye bağırmıştı.

İlk, belki de son defa bir leopar tarafından ısırılmış birisiyle sohbet ediyorduk. Bu sohbet sırasında:

- Çok müthiş, temiz, yani o kadar güzeldi ki, üzerinde kir yoktu – halı gibiydi; onun canlı hali bir bambaşkaydı...

ya da:

- Belki de kendim tepinirken kırmışımdır kolumu... gibi sevgi, koruma ifadeleri de dikkatten kaçmıyordu.

O zaman İzmir’de vatani görevini yapmakta olan oğluna:

- Anneni panter ısırdı diye haber gitmişti. Oğlu izin alamayınca da firar etmişti; Bağözü’ne gelinceye kadar yolda aklına kimbilir neler neler gelmişti." (bkz: Son Anadolu Panteri.)

Hikayenin sonunu tahmin etmek güç değil... Köylülerin peşine düştüğü hayvanı, Ahmet Çalışkan isimli bir avcı vuruyor, ölüsü Beypazarı Devlet Hastanesi'ne götürülüyor. Kürküne göz koyan bir doktor, köylüleri karantina altına almakla tehdit ediyor. Nihayetinde, Maden Teknik ve Arama Müdürlüğü, avcılardan leoparı satın alıyor, sonrasında beyni deney farelerine yediriliyor, doldurulan postu sergileniyor, gömülen kemiklerinin nerede olduğu unutuluyor ve sonra gömüldükleri tahmin edilen nokta üzerine bir bina inşa edildiği söyleniyor.Tahnit için kullanılan yapay gözlerden teki, halen kayıp...

(Girişteki alıntı Yusuf Atılgan'dan, Saatların Tıkırtısı. Benekli'nin başına gelenler kurguya taş çıkartacak denli tuhaf ve hüzünlü. Nesli tükenen türlere dair daha fazla şey söylemeye gerek var mı?)

Nesli tükenen türler

2011-11-23T07:00:00.003+02:00

En son Hazar kaplanı Türkiye'de 1970 yılında vurulmuştur. Hazar kaplanı Bengal kaplanı ile birlikte Romalılar'ın arenalarda gladyatörlerle dövüştürmekte kullandıkları iki kaplan türünden biridir. Görseldeki Hazar Kaplanı, Berlin Hayvanat Bahçesi'nde, tutsak, sene 1899. (Bkz: Nesli tükenen türler.)

(Garip ama gerçek dedik, yaşanan her şeyin söylenceye dönmesi dedik, şimdilerde akıl almaz biçimde kapatılması lehine slogan atılan ekşisözlük sağ olsun, St. Joseph Lisesi'nin şahane bir tabiat koleksiyonu olduğunu ve doldurulmuş bir Hazar kaplanı ile birlikte pek çok hayvanın sergide olduğunu öğrendim. Bütün bunlar ne demek, kitaptan bahsetmeden kitaptan bahsediyorum demek sevgili okuyucu; Kaplanın Karısı'na teğet geçen mevzular bunlar, bu teğetler, tesadüfler de olmasa, hayat pek sıkıcı olacak, doldurulmuş ölü hayvanlar kadar donuk, hapsedilmiş vahşi hayvanlar kadar atıl. Çukurcuma Times, detaylarıyla müzeyi anlatıyor, teğetler için bkz: Kaplanın Karısı ve Ayı bölümü. Hazar Kaplanı için bkz: Omayra, Murathan Mungan - Metis.)

Kaplanların çizgileri

2011-11-22T07:00:00.006+02:00

Téa Obreht, (A Visit from the Goon Squad ile bu sene göz kamaştıran yazar) Jennifer Egan ile yaptığı söyleşide tüm gerçeklerin eninde sonunda söylenceye dönüştüğünü söylüyor. Bugün olan biten ne varsa, sözün lütfu sayesinde, bir gün masalsı bir tat kazanacak... Kaplanın Karısı'nda bunu net biçimde görmek mümkün; bir yanda Natalia'nın gündelik yaşantısının gerçekliği, öte yanda büyükbabasının hikayesinin gerçeküstü unsurları ve tüm bunların üzerine, hayatın kendi kurgusundaki inanılması güç ama gerçek, ilk elden gözlemle aktarılan şeyler: gece vakti sokakta yürüyen bir fil örneğin, 12 yıl önce gömülmüş bir cesedi bulmak için kazma sallayan insanlar, bir Balkan köyünün sırtlarında yapayalnız kalmış bir kaplan... Obreht'in romanı bir hayvanat bahçesi sahnesiyle açılıyor, niyetim romandan tüyo vermek değil ama zihnimde çağrıştırdıklarını paylaşmak isterim; kendi çocukluğumdan anımsadığım bir kare aklımda benim, Gülhane Parkı'ndayız ve parmaklıklar ardındaki ayıya fıstık uzatıp hamle yapınca elini geri çeken bir adam var orada, ayı adamın parmağını ısırıp kopartıyor ve haliyle oradan hemen uzaklaşmamız gerekiyor; ya da birkaç sene öncesi sanıyorum, Dolapdere'de bir sokak, midye dolmacı tezgahını bırakmış ve ne hikmetse küçük bir kıyafet de giymiş olan, boynunda zemin kattaki dairenin parmaklığa bağlanmış iple bir maymun, uzanmış tezgahtaki midye dolmalardan yiyor... Obreht'in romanı, söylenceyle gerçeği öyle bir biçimde kaynaştırıyor ki gerçeğin kendi içinde saklı gerçeküstü etkenler masallarla, hurafelerle, söylencelerle iç içe geçiyor... Tersine inanmayı, yani dünyanın rasyonel, somut ve kestirilebilir olduğuna inanmayı tercih etsek de pratikte sanırım buna, bu tuhaf ama gerçek olan şeylerin rutin ile omuz omuza durduğu kaotik tecrübeye hayat deniyor. Maymun, midye dolma ve Dolapdere ya da Gülhane, ayı ve parmağı kopan adam ("Parmak gitti parmak!" diye bağırmıştı, hatırlıyorum) hayat düzleminde bir araya geliyor, her şey, eninde sonunda bir anlatının parçası oluyor. Son söz, bir Bejan Matur şiirinden gelsin:

Kaplanların çizgileri karıştı sonunda/ Gözlerini kısan / Ve gökyüzüne nehrin ötesinden bakan çocuğun/ Gözünde/ Karıştı çizgiler.

(Görsel, Kusturica'nın Yeraltı filminden; Kaplanın Karısı'nı okuyanlara tanıdık gelebilecek bir mizansen... Dizeler, İbrahim'in Beni Terk Etmesi'nde (Metis) yer alan Kaplanların Çizgileri'nden. Gerçekliğiniz şen olsun.)

Issız!

2011-11-21T13:04:00.000+02:00

Tüyap İstanbul Kitap Fuarı, son derece yorucu ve bir o kadar da keyifli geçen on günün ardından sona erdi. Zamanının çoğunu masa başında geçiren bizler için fuar şahane bir tecrübe - okurlarla tanışmak, tercihleri gözlemlemek, sohbet etme fırsatı bulmak ve geri bildirim almak, meslektaşlarımızla aynı havayı solumak bu on günlük süreci -özellikle de vaktimizin çoğunu masalarımızın, kitaplarımızın ve ekranlarımızın başında geçirdiğimiz düşünülürse- çok değerli kılıyor. Yorulmadık mı, yorulduk elbette - çekirdek ekibimizde toplam kilo kaybı 3,5 civarında, yolda geçirdiğimiz saatler toplamda 40'ı buluyor vs. vs. ama çok güzel bir hafta geçirdik, bize uğrayan, fuarı ziyaret eden tüm okurlara en içten teşekkürlerimizle, iyi ki geldiniz...

Bu sene 415,000 kişi ziyaret etmiş fuarı; şimdi, ayakta geçirdiğimiz 10 günlük sürecin ardından zihnimde her şey birbirine karışır gibi ancak, "Beni ağlatacak bir kitap arıyorum, gerçekten ağlamak istiyorum" diyen genç kız, ısrarla "ölüm ile ilgili kitaplar" soran küçük okur (ilköğretim altıncı sınıf öğrencisi gözlüklü bir kız çocuğu), fuarın en minik ziyaretçisi olduğunu sandığım yavru köpek (siyah beyaz, seyahat kutusu içinde) yolda okuduğum Barış Bıçakçı ve Mario Bellatin satırları (Sinek Isırıklarının Müellifi, İletişim - Güzellik Salonu, Notos) ve dost yüzler ile anımsayacağım bu fuarı. Seneye, ulaşım sorununun da Beylikdüzü-Tüyap metrobüs istasyonu sayesinde çözülmesiyle daha güzel bir tecrübe olacağını umuyorum, özellikle uzaklardan gelenler için. Bu yıl fuarda öne çıkan pek çok kitap vardı, ancak henüz basılmadan imha edilmesiyle gündeme düşen OOOKitap, sergilediği kolektif dayanışma tavrıyla fuarın yıldızı oldu. Fuar, bütün bir yıl yapılan işlerin muhasebesi için en ideal zemin bizler için - sağlamalarımızı yaptık, yeni döneme biraz bitkin ama mutluluk içinde adım atıyoruz, bizlerle birlikte olduğunuz için, okuduğunuz için, hepsinden önemlisi kitaplara inandığınız için sizlere tekrar ve sonsuz teşekkürlerimizi sunarız.

Yukarıdaki ilk resim son günün sabahı, diğer ikisi akşam toplanma seansından... Kitaplar kolilere girip standlar boşalınca, pek bir ıssız, pek bir yalnız kalmıştı koca salon, biraz hüzünlü, çorak. Kitapsız kalmayın.

Çığlık

2011-11-18T08:54:00.000+02:00

Aylar sonra, bombardıman bittikten haftalar, haftalar sonra bile, kaplan Zbogom kendi bacaklarını kemirmeye devam etti. Görevlilere karşı uysal, evcildi; ama kendine eziyet ediyordu. Kafeste bacaklarının kalıntılarını çiğnediği sırada görevliler yanında oturuyor, kare şekilli o koca kafasını okşuyorlardı.
En sonunda, gazetede bile duyurmadan, kendi kafesinin taş zemini üzerinde vurdular bacaksız kaplanı. Onu yetiştiren adam -ona bakan, onu tartan, onu yıkayan, bir sırt çantasının içinde onu hayvanat bahçesinde dolaştıran, küçük bir yavruyken çekilen bütün fotoğraflarında elleri görünen adam- tetiği çekti. Kaplanın eşinin, bir sonraki bahar yavrularından birini öldürüp yediği söylendi. Kızıl ışıkların ve ısının, çığlık gibi yükselip alçalan seslerin mevsimiydi dişi kaplan için; bu yüzden görevliler geride kalan yavruları ondan ayırdılar, onları kendi evlerinde, kendi evcil hayvanlarının ve çocuklarının yanında büyüttüler. Haftalar boyu ne elektriği olan ne de suyu akan evlerinde. Kaplanlı evlerinde.

(Kaplanın Karısı - Tea Obreht. Çeviren: Merve Sevtap Ilgın.)

Fuar kareleri

2011-11-17T08:47:00.001+02:00

Tüyap devam ediyor! Salon 2, 207 A'dayız - Tüm okurları bekliyoruz... (Fotoğraflar: Ozan Akıncı.)

Masal...

2011-11-16T07:00:00.004+02:00

Bence edebiyat bütün çeşitleriyle masalla başlar, masalla biter... Masallar insanlığı kaynaştırır. Eninde sonunda bütün milletler aşağı yukarı aynı sosyal gelişme yollarını biraz daha ağır, biraz daha hızlı, biraz daha kestirme, biraz daha dolambaçlı geçtiklerinden ve bir büyük kaynaktan gelip denize yöneldiklerinden, yerli özellikleri, gelişmedeki çeşitli masalların ayrılıklarını aksettirmelerine bakmaksızın, masallar eninde sonunda birbirine benzer. Bilginler bu benzerliğin nedenleri etrafında tartışıyor, çeşitli görüşler ileri sürüyorlar. Beni ilgilendiren, tekrar ediyorum, benzerliklerin halkları birbirine yakınlaştırması. Bence nasyonalizmin sökmeyeceği kültür alanlarından biri de masal dünyasıdır. - Nazım Hikmet, Masallar.

"Sana bununla ilgili ne diyeyim? Söyleyecek ne var ki? Ben büyükannenle bir kilisede evlendim ama ailesi bir hoca tarafından evlendirilmemiz gerektiğini söyleseydi onunla yine evlenirdim. O, kilisede benim ölülerim için memnuniyetle mum dikerken yılda bir kere onun kurban bayramını kutlamanın bana ne zararı olur? Benim adım, senin adın, onun adı. Nihayetinde, tek arzuladığın, toprağa verildiğin zaman ardında seni özleyecek birilerinin kalmış olması." - Kaplanın Karısı, Tea Obreht. (Çeviren: Merve Sevtap Ilgın.)

(Tüyap'ta, Salon 2, 207A'dayız bu hafta - herkesi bekliyoruz!)

Fuar

2011-11-15T08:28:00.003+02:00

Tüyap'a bekliyoruz!

Çıktı!

2011-11-15T07:00:00.010+02:00

Puzzle nihayet tamama erdi! Kapak görseli için illüstrasyon Baysan Yüksel'e ait, tasarım her zamanki gibi Nazlım Dumlu'nun. Bizler, Kaplanın Karısı ile beraber, bu hafta Tüyap'ta, Salon 2, 207A'dayız, herkesi bekliyoruz.

Kaplan! Kaplan!

2011-11-14T07:00:00.002+02:00

Defterlerimden birine şöyle bir not düşmüşüm epey evvel: "Kaplanları kozalarından çıkarmak için." Harıl harıl aradım ancak bu bir alıntı mıydı, yoksa bir olay veya duruma yönelik bir tasarı mıydı bulamadım. Son günlerde blogdaki suskunluğumun sebebini sorarsanız türlü cevap verebilirim ama sanırım en doğrusu, bu gizemli notun ifade ettiği şekilde söylenir: "Kaplanları kozalarından çıkarmam" gerekti.

Borges Düşkaplanları'nda çocukluğunda tutkun olduğu kaplanları hâlâ rüyalarında gördüğünden ama rüyalarını gerçek kılamamaktan dolayı duyduğu yetersizlikten bahsediyor. Rüyalar bir yana; gerçeklere dönelim bir, Wikipedia'ya göre Türkiye'de halen kaplanlar yaşıyor - 2002'de Silopi'de, 2003'te Şırnak'ta kaplanlar görülmüş... 30 yıl önce Çukurca civarında yakalanmış bir kaplanın da bahsi geçiyor haberlerde ve kaplanların Türkiye'deki yaşam alanının Dicle havzası olduğu söyleniyor. Dicle isminin Tigris'ten geldiğini düşünürsek, çok da akıl dışı sayılmaz; Deniz Gezgin, Hayvan Mitosları'nda Dionysos'un bir kaplan kılığına girerek ırmak kıyısında seviştiği bir periden ve perinin bu sevişme sonucu olan oğlu Medos'un ırmağın adını değiştirerek Tigris koyduğu bir söylenceden de bahsediyor.

Obreht'in kaplanı bir hayvanat bahçesinde yaşıyor. Bir Çingene sirkinde doğmuş, ömründe doğaya çıkmamış. Belgrad bombalanırken kaçan kaplan, doğaya kavuşsa da insanlardan fazla uzaklaşmak niyetinde değil; bir dağın sırtında, aşağıdaki küçük köyden yükselen kokular eşliğinde yaşamaya çalışıyor. Kaplan Borges için gücün ve savaşın simgesi belki, ama kitapta bahis konusu ortamda Balkan köylüleri onu birebir iblisle eş görüyor. Bir yerlere bombalar yağıyor, bir yerlerde insanlar kıran kırana savaşıyor, hayat hep bir mücadele ve çatışma içinde geçerken birileri bir dağın tepesinde yaşayan bu hayvandan kurutulmak gerektiğine karar veriyor. Obreht'in kaplanı sıcak ve yumuşak başlı, oysa Balkan köylülerinin kaplanı yırtıcı ve tehlikeli, Borges'inki oyunbaz ve güçlü, Blake'inki haşmetli ve korkunç... Silopi'dekini, Şırnak'takini ya da Çukurca'dakini bilemiyorum; benim gizemli kaplanlarım kozalarından çıkmaktalar anladığım kadarıyla... Kaplanın Karısı'nın kaplanı Galina'da bir dağın sırtında, ve evet, bombalar, onlar sanırım her yerde aynı biçimde patlıyor.

Kitap!

2011-11-12T07:00:00.004+02:00

Bugünden itibaren kitaplarımızla Tüyap'ta, Salon 2, 207A'dayız, herkesi bekliyoruz!

Amazon'da bu yılın en iyi 10 kitabı arasında...

2011-11-11T07:00:00.000+02:00

Anlat!

2011-11-10T07:00:00.001+02:00

Yakında...

2011-11-01T11:02:00.002+02:00

Yakında

2011-10-31T09:33:00.003+02:00

Yakında...

Umut

2011-10-27T07:00:00.005+03:00

Burada olan bitenlerin ekseninde ABD'de başlayıp dünyaya viral biçimde yayılan Wall Street'i İşgal Et protestolarını ne denli takip edebildiniz bilmiyorum. Wall Street'i İşgal Et, yelpazesi son derece geniş bir protesto; belli bir hedef yerine giderek genişleyerek çoklu hedefleri karşısına alıyor ve merkezinde bireylerin güç odakları karşısındaki memnuniyetsizliğini bulunduruyor. Slavoj Zizek, Michael Moore, Cornel West, Naomi Klein gibi isimlerden de destek alan protestoların merkezi New York'taki Zucotti Park. Eylemleri destekleyenler arasında Salman Rushdie, Neil Gaiman, Ann Patchett, Jonathan Lethem, Jennifer Egan, Alice Walker, Francine Prose gibi dev yazarlar da var. Yazılanlara göre Zucotti Park'taki alanda gezici bir kütüphane de mevcut - "onur" sistemi ile işleyen kütüphaneye bağışlanan kitaplardan dileyen, geri getirmeye söz vermek koşuluyla kitap ödünç alabiliyor. The New Yorker'ın haberine göre Chomsky, Marx ve Zinn'in politik içerikli metinleri yanı sıra Ginsberg'in Uluma'sı da kütüphaneden ödünç alınanlar arasında. İşgal Et eylemlerinin giderek yayılacağı iddia ediliyor; 17 Eylül'de Zucotti Park'ta kurulan gezici kütüphane diğer İşgal Et bölgelerine de ilham olmuş; Boston, Seattle, Portland, Los Angeles gibi şehirlere de aynı mantıkla güdülen kütüphaneler sıçramış. Blog adreslerinden takip etmek de mümkün. Protestoların nerelere uzanacağını hep birlikte göreceğiz, Vietnam Savaşı protestoları sırasında yine bir kitaptan ilhamla duvarlara "Frodo yaşıyor!" sloganları yazıldığını unutmamak gerek. Yukarıdaki görsel, Blu'nun Almanya'daki işlerinden biri. Ve kimi zaman inanması güç olsa da evet, Frodo yaşıyor, yaşıyor olmalı.

Propaganda

2011-10-26T07:00:00.004+03:00

Tanrı biliyor: kendini gösterseydi, varolmayı bırakacaktı. Kendisi hiçbir zaman varolduğunu ileri sürmedi. Sırf varlığı sorunu ortaya atılsın diye kendisinin önsezi ile bilinmesine izin veriyor. Tersine, tanıtım çok fazla görünür bir şey, ileri sürdüğü şey olmak, yani etkili olmak için varlığını çok fazla gösteriyor. (Jean Baudrillard, Cool Anılar 3-4. Çeviren: Yaşar Avunç, Ayrıntı Yayınları.)

Dünya hallerinden kusma raddesine geldiğimde gazete ve TV ile alakamı kesip Baudrillard'ın Cool Anılar kitaplarına eğilme gibi bir huyum var. Aktüalite onulmaz bir hastalıktır diyen düşünür, çağdaş zaman hezeyanlarına ilaç gibi geliyor. Jack Kerouac'ın yazdığı bir mektuptan bahsetmek istiyordum ne zamandır; görünürlük üzerine bu girizgah sonrasında şart oldu: mektubun ana teması, hayatın insanın kendi hakkında propaganda yaparak geçirilmeyecek denli "tatlı" olduğu.

O pejmürde edebiyat adamını görebiliyorum, koca bir çanta taşıyor, kampüsten kampüse, konuşmadan konuşmaya koşuyor, ev sahiplerini başıyla onaylıyor, bir sonraki şehre gidiyor... Bütün o sıkıntılı kariyeri kendisinin haklı olduğunu kendine ve diğerlerine kanıtlamakla geçiyor... Eğer bütün konuşma tekliflerini, TV programlarını, radyo söyleşilerini kabul edersem benim de içine düşeceğim durum bu dostum... Bütün ömrüm yazdıklarımı kanıtlamakla ve kendimi kanıtlamaya çalıştığımda yazdıklarımı öldürmekle geçecek... Sadece sanatıma manyakça gömülmek istiyorum ve tanıtımdan uzak durmak (ama herkes bunu yapmamı istiyor benden... ne yazık!)

(Kerouac'ın 1961 tarihli bu mektubu, geçtiğimiz aylarda Bonhams and Butterfields'in müzayedesinde alıcı buldu. Açık artırma demişken, her anlamda mide bulandıran bir haber, John Lennon'ın çürük dişi önümüzdeki ay açık artırma ile satılacak. Akıl, fikir, esenlik dileklerimizle.)

Pençe!

2011-10-25T07:00:00.007+03:00

Bugüne kadar edebiyatta altın ayarı tutturmaya çalıştım ben. Duyguları yeniden canlandırmaya, insan davranışını fikir stratosferinde, yani hezeyanın pençesinde sergilemeye çalıştım. Sokrat öncesi yarı keçi yarı Titan bir varlığı resmetmeye. Özetle dünyanın göbeğindeki taşın üzerine bir dünya inşa etmeye, çarmıha çakılmış soyut bir fikrin üzerine değil. Orada burada ihmal edilmiş anıtlara, susuz vahalara, Cervantes'in gözünden kaçmış yel değirmenlerine, bayır yukarı akan nehirlere, gövdelerinde boylamasına dizilmiş beş-altı göğsü olan kadınlara rastlayabilirsiniz. Gauguin'e yazdığı mektupta şöyle demiş Strindberg: "Hiçbir botanikçinin keşfedemeyeceği ağaçlar, Cuvier'in aklından bile geçiremeyeceği hayvanlar ve sadece sizin yaratabileceğiniz insanlar gördüm."

(Henry Miller, Yengeç Dönencesi. Çeviren: Avi Pardo.)
(Görsel Jannis Kouvellis. Henry Miller başyapıtı Yengeç Dönencesi, yakında...Daha sabahın köründe, insan dinçken, gücünün kuvvetinin şafağındayken, bir kitap açmak- ayıp derim buna! (Ecce Homo, Friedrich Nietzsche.))

Ödül!

2011-10-24T07:00:00.024+03:00

Geçenlerde metroda, elindeki bir öbek saatli maarif takvimi yaprağını satır satır okuyan bir adam gördüm sevgili okuyucu; zamanın nasıl da hızlı akıp gittiğini düşündükçe o adamı anımsıyorum ve okumadan yırttığım tüm takvim yaprakları yüzünden hayıflanıyorum. Haftaya biraz tuhaf bir giriş yaptım ancak sanırım her yeni hafta blog yazarınızın yetişmeye çalıştığı zamanın hızı hanesinde bir artı... Anlatacak çok şey ve ne kadar da az zamanımız var; işte bütün mesele budur, ne diyelim, bulunacak vakit, bulunacak vakit, hem öldürmek hem yaratmak için.

Bizler bu aralar Téa Obreht'in ödüllere doymayan romanı Kaplanın Karısı'nı hazırlamak ile meşguluz; çok yakında, sizler ile buluşması için gereken hazırlıkları tamamlıyoruz. Bu arada Obreht, Frankfurt'tayken aldığımız haberlere göre National Book Award'ın da en kuvvetli adaylarından biri. National Book Award adaylıkları bir skandal eşliğinde açıklandı; uzun listede yer alan bir roman, bir harf hatasından doğan karışıklıktan ötürü adayların arasına alındı. Nasıl oluyor; şöyle: gençlik kategorisinde belirlenen adaylar arasına 'Chime' isimli roman girecekken 'Shine' adlı roman duyuruluyor; harf hatasından doğan karmaşayı düzeltmek için 'Chime' listeye sonradan ekleniyor, bu defa 'Shine'ın yazarı adaylıktan çekildiğini zehir zemberek bir açıklama eşliğinde dünya aleme duyuruyor. Adaylar ve kitapların adlarının telefonda aktarıldığı ve hatanın buradan doğduğu söylense de, deli saçması bir durum söz konusu sevgili okur - National Book Award (Ulusal Kitap Ödülü) son derece prestijli bir ödül, seneler evvel Cem Yılmaz'ın Athena/Asena temalı bir TV reklamı vardı yanılmıyorsam, benzer ve fazlasıyla abuk sabuk bir fiyasko söz konusu. Gerçi ödül adaylıkları tantanası söz konusu oldu mu kargaşa da işin içine giriyor, bu yıl Nobel'in açıklanacağı sırada birtakım bilgisayar korsanlarının araya girerek Edebiyat Ödülü'nü Dobrica Cosic'in aldığını duyurduklarını anımsarsak buradaki epey masum bir beceriksizlik sayılır.

Neyse, Obreht'e dönersek; biliyorsunuz, Téa Obreht, bu yıl Orange Ödülü'ne layık görüldü; National Book Award adaylığının yanı sıra Dylan Thomas Ödülü'ne ve Galaxy National Uluslarası Yazar Ödülü'ne de aday (Galaxy National'ın bu dalda verdiği ödülü geçen sene Freedom ile JOnathan Franzen kapmış.) Ayrıca Fransa'da Prix Page des Libraires ödülünü alan Obreht, Prix Courrier International ve Prix du Premier Roman adaylarının arasında. 26 yaşındaki yazarın şaşaa içinde başlayan serüveni, heyecan ile devam edecek gibi görünüyor. Obreht'in romanı, halihazırda 150.000'lik bir satış başarısı yakalamış ABD'de, genç yazar edebiyat alemine son yıllarda adım atan en heyecan verici fenomen sayılıyor.

Kaplanın Karısı, çok yakında...

(Görsel, Rosemarie Trockel işlerinden.)

İçerik

2011-10-21T07:00:00.006+03:00

Frankfurt Kitap Fuarı'ndan öncesinde ve sonrasında ince ince bahsettik, ancak konuya tam manasıyla giremedik sevgili okur. Blog yazarınız bir gün önce ne yediğini ne içtiğini bile güçlükle anımsadığından, şimdi bir hafta öncesine dönmekte haliyle güçlük çekiyor - ama bir deneyelim bakalım. Fuar, bu yıl önceki senelere kıyasla daha aklı başında, daha mütevazı bir çehreye sahipti sanki; önceki yıllarda ortalığı kasıp kavuran ticari kitapların hakimiyeti, yerini iyi kitap arayan, iyi kitap sorgulayan ziyaretçilere bırakmıştı; tantanadan az çok arınmış, içeriğe odaklı bir atmosfer hüküm sürmekteydi. Global ekonomide yaşanan resesyonlar sonrası hafif daralan ancak yine de ayaklanan sektör biraz daha derlenip toplanmış gibiydi; birkaç sene evvelinde büyük soru işaretleri yaratan e-kitap konulu gelişmelerin rayına oturarak pazar paylarının -en azından şimdilik- az çok belli olması, klasik yayıncılık sektörü aktörlerinin yüreklerine bir süreliğine su serpmiş gibiydi, öyle ki Amazon'un giderek büyüyen piyasa hakimiyeti dahi kimseleri öyle telaşa sarmış gibi görünmüyordu. Ticari yayıncılığa yönelik "balon" mevzu ve temalar da önceki senelere kıyasla sönük sayılacak ölçüdeydi - Vampir furyasının bitimi, ardından gelen kısa ömürlü kurt adam çılgınlığı, sonrasında -sanıyorum yalnızca ABD'de büyük sansasyon yaratan- zombi muhabbetleri, hızlı tüketime odaklı yayıncılığın belli bir damarını çoktan doyurup beslemiş ve yeni seslere, farklı anlatılara, yeni ve iyi yazarlara gösterilen ilgi biraz daha artmış gibiydi. Zombiler, global anlamda vampirler kadar büyük ilgi görmemişler; zombilerden sonra ne gelecek derseniz, cevap hazır: göründüğü kadarıyla sırada deniz kızları var. Tıpkı melek ve kurt adam temalı kitaplar gibi, deniz kızlarının da sayfalar arasında çok uzun ömürleri olacağını düşünmüyorum, göreceğiz. (Deniz kızı demişken; ticari yayıncılık bir kenara, edebiyatın kalbinden, belki de gelmiş geçmiş en vurucu deniz kızı temalı öykülerden birinden bahsetmeden geçmeyelim; deniz kızlarından bahsedip Ingeborg Bachmann'ın Undine'sini anmamak olmaz; öykü, YKY'nin Otuzuncu Yaş derlemesinde yer alıyor olmalı, şiddetle tavsiye ederim.)

Fuar, bizler için de oldukça verimli ve hareketli geçti; gelişmelere dair güzel haberlerimizi önümüzdeki günlerde paylaşacağım. Uluslararası salonlarda beklenmedik, oldukça heyecan verici keşifler yaptığımızı belirtelim, listemize ilginç ve sıra dışı yazarlar eklendiğini söyleyelim ve yeni kitaplarımıza dair haberleri ilerleyen günlerde paylaşacağımızı bildirelim. En önemli duyurumuzu da bu arada ekleyelim: Roman öldü diye çığıranlara fazla kulak asmayın, matbu kitapların cenaze törenlerinden dem vuranlara çok prim vermeyin - Yazarlar yazıyor, yayıncılar yayınlıyor, çevirmenler çeviriyor. Bangır bangır kitaplar geliyor, gelmeye devam ediyor.

(Görsel Dom Römer yakınlarında bir kasap/şarküteri dükkanına ait masa, buraya yolunuz düşerse özel yapım kasap birasının tadına bakmadan geçmeyin - "Metzger Bier" -ki kasap birası anlamında bir ifade bu- adıyla burada bulunan içeceğe, başka herhangi bir yerde rastlamadım, dolayısıyla kasap dükkanının koordinatlarını vereyim dedim, Liebfrauenberg meydanında ta ortadaki kasap dükkanıdır adresi. Ne diyelim, haliniz hoş olsun.)

Kayboluş

2011-10-20T07:00:00.000+03:00

Çağdaş Amerikan edebiyatının parlak isimlerinden biri John Brandon. İlk romanı “Arkansas”la dikkatleri üzerine çeken Brandon, gündelik hayata içkin sıradan, amaçsız şiddetin çoklu anlam dünyasına odaklanan yetkin anlatımıyla ziyadesiyle beğeni toplamıştı. “Mississippi Review”, “Subtropics” gibi dergilerde yayımlanan öykü ve makaleleriyle de ilk romanında tutturduğu anlatım tekniğinin tesadüfi gerekçelerle açıklanamayacağını gözler önüne serdi. Brandon’ın, 1976 doğumlu bir yazar olduğunu düşündüğümüzde, yaşından beklenmeyecek olgunlukta oturmuş bir üsluba sahip olduğu tartışılmaz. Üstüne üstlük, mimari tasarımlara denk bir yerleşiklik hissi taşıyan kurgusal açılımlarını gün geçtikçe geliştirmeye de devam ediyor.

Yeni romanı “Sığınak”, Brandon’ın çıtayı yükselttiğinin açık bir göstergesi. ABD’nin güneyine özgü gotik yazın anlayışını edebi bir gelenek olarak benimsediği görülen Brandon, söz konusu ekolün karanlık rastlantısallığını sahiplenirken, statik melankolisini modernleştirmiş ve bu kapsayıcı duygusal fonu çağın ruhunu içeren bir ritm duygusuyla donatmış. “Sığınak”, geleneksel anlatımın konforlu güzergâhında yol almıyor; hiç ayak basılmamış, ıssız arazilere doğru deneysel bir keşfe de çıkmıyor. Bu iki yaklaşımın, iki edebi aidiyetin arasında gezintiye çıkıyor, salınıyor Brandon; ama bu gezintinin esenlikle dolup taşan bir pazar gezintisi olmadığını da belirtmek lazım.

John Brandon, “Sığınak”ta geleceğe dair umutlarını kaybetmiş, hatta umudu kavramsal olarak bile lügatlarında barındırmayan bir karakterler galerisi sunuyor. Roman, Florida’nın orta batısında yer alan küçük bir yerleşim merkezi olan Citrus County’de geçiyor. Citrus County, Florida’nın kolektif imgelemdeki günlük güneşlik, palmiyeli plajlarlara dolu cennetsi tasvirlerine taban tabana zıt bir bölge. Palmiyelerin yerini boz renkli bodur meşeler, uçsuz bucaksız plajların yerini ıssız ormanlarla çevrili bataklıklar, ılık ve çekici sıcaklığın yerini ise geceleri insanı uyutmayan yapış yapış nemli cehennem sıcağı almış Citrus County’de. Nitekim söz konusu coğrafyaya içkin özellikler salt iklimi, bitki örtüsünü belirlemiyor, orada yaşayan popülasyonun ruh hâline de damgasını vuruyor. Dar ve çıkışsız bir mikrokozmosa denk düşen Citrus County’nin ahalisi de bölgenin iç karartıcı yabansılığına denk bir itilmişlik, kıyıda kalmışlık hissiyatına sahip. Citrus County’deki hayat son derece monoton; bu kasabada yaşayanlar, sosyal yapının tekrar tekrar ürettiği stereotiplerden birine dâhil olup, o gruba has alışkanlıkları, kültürel refleksleri benimsemek ve atmosferin mevcut boğuculuğuna uzun uzadıya kafa yormamak için kendi rollerine uyum sağlamakla yükümlüler.

Brandon, öncelikle, Florida taşrasında yaptığı uzun süreli araştırmalar sonucu derinlemesine vâkıf olduğu âtıl ve sinik ruh hâlinin izdüşümlerini muazzam bir dille okura sirayet ettirerek hikâyesine giriyor. Ardından, Citrus County’nin alışıldık rol dağılımını bir türlü benimseyememiş üç ana karakterini bizlerle tanıştırıyor. Bunlardan birincisi, ortaokul çağındaki Toby, adını tam manasıyla koymakta bile zorlandığı maddi ve manevi problemlerle kuşatılmış durumda. Okulda öğretmenleri tarafından umutsuz vaka olarak görülmekte. Ne derslere ilgi duyuyor, ne de herhangi bir sosyal ilişki kurmak derdinde. Hatta mümkün mertebe konuşmaktan bile kaçınan asosyal bir tip Toby. Ormanın içlerinde kasvetli, metruk bir binada dayısıyla birlikte yaşıyor. Hayattan elini eteğini çekmiş, gençliğinde hippi olduğu sanılan dayının da yeğeninin gününü nasıl geçirdiği umurunda değil, ebeveyn sorumluluklarından kendini azat etmiş o da. Muhatap olmak zorunda kaldığı her insana içselleşmiş bir öfke duygusuyla yaklaşan Toby’nin yegâne eğlencesi, ormanın derinliklerinde keşfettiği terk edilmiş bir askeri sığınak. Toby, burada kendi kafasındaki seslerle tek başına vakit geçirmeyi kişisel bir ritüel hâline getiriyor.

“Sığınak”taki ikinci uyumsuz karakterimiz Bay Hibma, Toby’nin de mevcut olduğu sınıfa ders veren bir coğrafya öğretmeni. Bay Hibma, öğretmenlikten, Citrus County’den, kendi pasif tavırlarından nefret eden, otuzlu yaşlara yaklaşmış olmanın dayattığı yaşamsal muhasebe sürecine, gönülsüz de olsa, dalmış bir adam. Bu ruhsuz kasabaya neden geldiğini, neden hâlâ öğretmenlik yaptığını sorguluyor sürekli. Varoluşsal sıkıntılarını aşmak, hayatının gidişatına aktif bir müdahalede bulunmak için de, okulun emektar, muhafazakâr öğretmenlerinden Bayan Conner’ı -ki kendisi Bay Hibma’nın karşı olduğu değerlerin yaşayan bir sembolü konumunda- öldürme fantezileri kuruyor. Citrus County’nin iç karartıcı rutininden, kendi bünyesini saran karanlık umutsuzluktan bir nebze kurtulabilmenin yegâne yolunun bu fantezisini uygulamaya koyma cesaretini toplamakta düğümlendiğini düşünüyor.

Üçüncü başkarakter Shelby, kasabaya yeni taşınmış genç bir kız. Bay Hibma’nın ders verdiği sınıfa Toby’yle birlikte devam ediyor. Zeki ve gelecek vadeden bir öğrenci. O da Toby gibi annesini kaybetmiş, babası ve küçük kız kardeşi Kaley’le yaşıyor. Ancak, onun yaşamı Toby’ninkine kontrast oluşturucak kadar düzenli. Babası iki kız kardeşin üzerine titriyor, yaşadıkları zorluklarla baş etmelerini sağlayan bir sevgi bağıyla birbirlerine bağlılar.

Bu üç karakterin kişisel öyküleri bir noktada birbiriyle iç içe geçiyor. Shelby, kendisine ve dünyaya karşı olanca ilgisizliğine rağmen, erkek arkadaş adayı olarak Toby’yi seçiyor, onunla ilişki kurabilmek için uğraşıyor. Toby, amaçsızca akan yaşamına bir anlam verecek tek eylemin ciddi bir suç işlemek olduğuna kanaat getiriyor ve hedef olarak da Shelby’nin yanında gezdirirken gözlemlediği küçük Kaley’de karar kılıyor. Bir gece Shelby’lerin evine gizlice giriyor ve Kaley’i kaçırıyor. Küçük çocuğu kendi gizli sığınağına hapsediyor. Kaçırılma hadisesinin duyulmasından sonra Citrus County bir anda ulusal çapta gündeme oturuyor: Gazeteciler, televizyoncular bölgeye akıyor, yerel halk ve polis hummalı biçimde arama çalışmalarına başlıyor, hatta FBI ajanları bile olayı soruşturmak için bu ücra kasabaya konuşlanıyor. Ama, bütün bu sansasyon ve koşuşturma hiçbir işe yaramıyor, ormanı karış karış arayan polisler sığınağın yakınından bile geçmiyorlar. Süreç, Toby açısından, onu şaşkınlığa sürükleyecek kadar sorunsuz gelişiyor. Herhangi biri ondan şüphelenmediği gibi, basının ve devlet yetkililerinin kuru gürültüsü birkaç hafta sonra sona eriyor. Yavaş yavaş herkes, küçük kızın sağ salim bulunamayacağına kani oluyor.

Tabiatıyla, Shelby ve babası açısından durum daha da vahim. Kaley’nin kaçırılmasının ardından canhıraş koşturan aile fertleri, zamanla bu uğraşlardan herhangi bir sonuç alamayacaklarını, Kaley’i kaybettiklerini kabullenmek zorunda kalıyorlar. Bu esnada Shelby, bir yandan Toby’nin gizemli dünyasına dâhil olmak için çabalarken, bir yandan da İzlanda’daki halasıyla yakınlaşmak için e-posta yoluyla iletişim kuruyor. Ancak, ne Toby’yle istediği düzeyde bir yakınlık kurabiliyor, ne de halasından hayallerini kurduğu, pasaportunu bile hazır ettiği İzlanda tatili için davet alabiliyor. O da fanatik Hristiyanlar özelinde, bunaltıcı varlıklarıyla etrafını çepeçevre saran toplumdan intikam almak için, ufak tefek ihlâl eylemlerine girişiyor. Kilise kapısını tahrip ediyor, okulu asıyor, dersleri boş veriyor... Tabii, bütün bunlar, içindeki boşluğu doldurmaya yetmiyor.

Bay Hibma ise, öğretmenlik başta olmak üzere, rol yaparak yaşamaya dair bıkkınlığına çözüm bulamıyor. Toby’nin kendince anlamlandırıp, akabinde eyleme döktüğü suç arzusunun onda somut bir karşılığı yok. Bayan Conner’ı öldürmeyi ciddi ciddi kafasına koyduğu zaman bile, bu uğurda adım atabilecek iradeye sahip değil.

John Brandon, müthiş ayrıntılarla bezeli ustalıklı anlatımıyla, romanını soluk soluğa akan bir gerilim temposuna ulaştırmakla kalmıyor; aynı zamanda, çok katmanlı, yoğun bir metne imza atıyor, okuyucularına etkileyici karakterler sunuyor. Başkarakterlerin her üçüne de hak ettikleri önemi veriyor, onların motivasyonlarını, bastırılmış arzularını, varoluşlarına içkin bıkkınlıklarını ustaca betimliyor. Olay örgüsünün gerilimi, “Sığınak”ın hikâyesinin geçtiği coğrafyanın ve o coğrafyada yaşayan insanların ruh hâllerinin arkeolojisini yapmak için bir araç durumunda. Nitekim suçun, ontolojik anlamını yitirmiş kötülüğün sıradanlığını ifadelendirmekte son derece başarılı Brandon.

Karakterlerinin sıkışmışlığını, çaresizliğini öylesine içtenlikli bir dille ve yaratıcı bir bakış açısıyla serimliyor ki, romanın içine girdikçe, Florida taşrasının iç bayan sıcağına, insanlarının amaçsız savruluşlarına birinci elden şahit oluyoruz; yaşamak denen zorlu meşgalenin sancılı gerçekliğinin izlerine rastlıyoruz her satırda. Brandon, bunun yanı sıra, sakin ve güçlü anlatımıyla alternatif bir ergenlikten yetişkinliğe geçiş öyküsüne de imza atıyor “Sığınak”ta.

“Sığınak”, günümüz Amerikan edebiyatının gelecek vadeden yazarlarından birinin rehberliğinde, insan denen canlının içsel karanlığına, kötülüğe meyilli tabiatına -özcülüğe zerre taviz vermeden- uzanan bir yolculuğa çıkmak isteyenler için kaçırılmayacak bir fırsat. Çıkışsız, sonu olmayan, melankolik, varoluşçuluğa göz kırpan bir yolculuğun modern tasavvuru...

(Gökhan Gençay'ın kultursanat.halkbank.com.tr'de yer alan yazısından aktarılmıştır.)

84

2011-10-19T07:00:00.005+03:00

Haruki Murakami'nin 1000 sayfalık 1Q84'ünün İngilizce çevirisi, sanıyorum Harry Potter'dan bu yana ilk defa, geceyarısından itibaren başlayacak satışı kitapçı kuyruklarına saatler öncesinden giren okurlara sunuldu. (İlk iki cilt bir arada, üçüncü cilt 25 Ekim'de çıkacak.) Edebiyat için büyük mü değil mi tartışılır, ancak çeviri edebiyat için dev bir adım. Murakami, yazarlığının yanı sıra Japonca'ya yaptığı çeviriler ile de tanınan bir yazar; ancak kendi eserlerini kendi çevirmeyi tercih etmiyor. Guardian söyleşisinde bir evlat ve bir eş olarak kendisinden beklenenleri veremediğini, çocukluğunun da pek mutlu geçmediğini söylüyor ve yazarlığın fiziksel anlamda kuvvet gerektirdiğini belirtiyor. Söyleşi epey uzun, Murakami huysuz bir adam portresi çizer gibi... Bütün bunların ışığında hayatta yapmak istedikleri için gereken özgüveni nereden bulduğu gibisinden tuhaf bir soru soruluyor, cevap gayet doğrudan:
"Özgüven mi, gençken? Çünkü neleri sevdiğimi biliyordum. Kitap okumayı seviyordum; müzik dinlemeyi seviyordum ve kedileri seviyordum. Bu üçü. Bu yüzden, tek çocuk olmama rağmen neleri sevdiğimi bildiğim için mutlu olabiliyordum. Saydığım bu üç şey, çocukluğumdan bu yana değişmedi. Şimdi de neleri sevdiğimi biliyorum ben. Özgüven budur. Neyi sevdiğinizi bilmiyorsanız kaybolmuşsunuz demektir."
Bir de şu var tabii → Aomame'nin sorguladığı üzere, DNA'mızı yaymak adına burada bulunuyorsak eğer, bütün bu karmaşanın, bu derin düşüncelerin, hayatlarımızın bu denli tuhaf olmasının nedeni ne? Murakami ruhani bir roman yazmış olabilir mi? Göreceğiz.

Her gidişin...

2011-10-18T07:00:00.003+03:00

Biraz gecikmeli olsa da buradayım, sevgili okuyucu, Frankfurt'tan yorgun, biraz hasta ancak güzel haberler eşliğinde döndüm. Ne yazık ki içinde yaşadığımız teknoloji çağının gücü, fuardan canlı bildirmeme olanak tanımadı; pazartesi günü burada yaşadığımız elektrik kesintisi de bütün bu terslikler üstüne tuz biber ekti. Önce bir merhaba demek istedim; biraz soluklanayım, ardından özetimi de geçeceğim. Yazmışken Frankfurt'ta aldığımız sevindirici bir habere değinmeden olmaz elbette; önümüzdeki ay yayımlanacak olan Tea Obreht'in Orange ödüllü Kaplanın Karısı romanı, prestijli National Book Award'ın en güçlü adayları arasında. Kaplanın Karısı yakında, çok yakında...

Tekrar merhaba!

Havada

2011-10-14T07:00:00.002+03:00

Birkaç ay önce paslı posta kutumu açtım ve mavi-beyaz bir zarf buldum. Zarfın içinde üzerine soyadım işlenmiş, onun üzerinde de süslü harflerle FREQUENT FLYER CLUB GOLD yazılı altın sarısı plastik bir kart vardı. Bizim dışımızda, tarafsız bir yerden gelen bu takdir işaretini, hakkımdaki kanaatini yumuşatacağını umarak, karıma gösterdim, fakat pek yararı olmadı.

“Sana bu kartı başkalarına göstermemeni öğütlerim,” dedi karım.

“Neden?” dedim. “Bu kart beni seçkin bir kulübün üyesi yapıyor.”

“Evet,” dedi karım, kendine özgü çakal gülümsemesiyle, “hayatı olmayanların seçkin kulübü.”
Pekâlâ. Bu sütunun samimi ve mahrem sınırları içinde hayatım olmadığına dair kısmi bir itirafta bulunmaya hazırım. Sözcüğün geleneksel, gündelik anlamında en azından. Ve son bir yıl zarfında birkaç kez hangi ülkede olduğumu öğrenmek için damgalanmamış yeri kalmayan pasaportumun sayfalarının arasında duran biletime bakmak zorunda kaldığımı da itiraf ediyorum. Bazen on beş saati bulan bu uçuşların ardından kendimi beni bir saat dinledikten sonra avutmak için sırtımı okşayıp öykülerimin muhtemelen İbranice’de bir anlam ifade ettiğini söyleyen çok küçük bir gruba okurken bulduğumu da itiraf ediyorum. Fakat seviyorum. İnsanlara okumayı çok seviyorum. Onlar keyif aldıklarında ben de onlarla birlikte keyif alıyor, acı çektiklerinde ise bunu muhtemelen hak ettiklerini düşünüyorum.

İşin doğrusu şu ki –açıklanamaz bir itiraf dalgasına kapılmışken– ben bu uçuşların kendilerini seviyorum. Uçağa binmeden önce geçmek zorunda olduğun güvenlik kontrollerini ya da bana uçaktaki son boş yerin iki osuruklu Sumo güreşçisinin arasında olduğunu izah eden ekşi suratlı uçak görevlilerini değil tabii ki. İndikten sonra bir türlü gelmek bilmeyen bagaj bekleme faslına ya da özellikle kör bir kaşıkla zihnine bir transatlantik tünel kazan o jetlag duygusuna bayıldığım da söylenemez. Ortasını severim, gökle yer arasında o küçük kutunun içinde kapalı bulunduğun bölümü. Dünyadan tamamen kopuk, içinde gerçek zaman ve iklim bulunmayan küçük bir kutu; havalandığın anla indiğin an arasında var olan leziz bir belirsizlik dilimi.

Tuhaftır ama o uçuşlar benim için havayolları şirketinin reklam yazarının alaycılıkla, “Yüksek Lezzet” adını vermeye karar verdiği ısıtılmış televizyon yemeklerinden ibaret değildir. Dünyadan meditatif bir kopuştur. Uçuşlar telefonun çalmadığı ve internetin bulunmadığı pahalı zaman dilimleridir. Uçuş zamanının yitirilmiş bir zaman olarak görülmesi beni sıkıntımdan ve suçluluk duygumdan özgür kılar, hırslarımdan arındırır, farklı bir varoluşu mümkün kılar. Mutlu, salakça bir varoluş, zamanı en iyi biçimde değerlendirmekten ziyade en iyi biçimde harcamanın yolunu aramakla yetinen türden.

Kalkış ile iniş arasında var olan “ben” bütünüyle farklı biridir. Havadaki “ben” domates suyuna bağımlıdır, ayağım yere değdiği andan itibaren elime bile sürmeyeceğim bir içecek. Havadaki “ben” basur büyüklüğünde bir ekranda büyük bir zevkle beyin uyuşturucu Hollywood komedileri seyreder, önündeki koltuğun cebindeki ürün katalogunun sayfalarına Eski Ahit’in güncellenmiş ve geliştirilmiş yorumuna dalar gibi dalar.

Paslanmaz çelik liflerinden yapılma cüzdandan haberiniz var mı bilmiyorum, NASA’nın geliştirdiği ve gezegenimiz yok olduktan sonra bile içindeki banknotların kırışmadan kalacağını garanti eden bir malzeme. Ya da kokuları emen ve bir bitkinin içine kamufle edilen kedi tuvaleti; kedinizin kakasını mahremiyet içinde yapmasına olanak tanımakla kalmıyor, evdeki fertlerin ve misafirlerin kokudan rahatsız olmasını engelliyor. Ya da bir mikroişlemciyle denetlenen ve açık yaraların neden olabileceği felaketlerden korumak amacıyla iltihabın oluştuğu bölgeye mikroplara karşı gümüş iyonları yerleştiren antiseptik alet. Ben bu buluşlar hakkında bilgi sahibi olmakla kalmıyorum, her birinin ürün betimlemesini, hangi renklerde geldikleri de dâhil olmak üzere, Tevrat’ın dizelerini okur gibi ezberden söyleyebilirim. Boşuna göndermediler o Altın Kart’ı bana.

İşin doğrusu, bu yazıyı San Francisco-New York uçuşu sırasında yazıyor ve bunu hiç yapmadığım kadar hızlı yapıyorum, çünkü birkaç cümle sonra bitirdiğimde tekrar koltuğuma gömülüp Continental’ın yakında ekleyeceği yeni seferler hakkında kendimi güncelleyebilmek için dergiyi inceleyeceğim. Sonra 15 dakika kadar The Blind Side izlerim belki, ya da uçağın arkasındaki tuvalet kuyruğunda biraz sohbet edebilirim. İnişe bir saat on dört dakika var, elimden geldiğince değerlendirmek istiyorum. Daha sonra, havalimanından çıktığımda, normal, stresli benliğime döneceğim; ama o zamana kadar koltuğumu yatırıp havadan ve tuzlu kurabiyelerden oluşan nirvananın tadını çıkarmayı tasarlıyorum.

(Etgar Keret'in Tablet'te yayımlanan yazılarından biri: Havada. Çeviren, elbette ki Avi Pardo. Keret'in yeni kitabı Buzdolabının Üstündeki Kız, tüm kitapçılarda...)

İcat

2011-10-12T07:00:00.017+03:00

Gutenberg, Frankfurt yakınlarındaki Mainz şehrinde daha önce Uzakdoğu'da kullanılmış teknikleri geliştirerek ilk matbaa düzeneğini kurduğunda, sene 1450'ydi. Dünyaya yön verecek olan bu icadın ardından burada yıllık bir kitap sergisi düzenlenmeye başlandı. O günden bugüne uzanan gelenekte Frankfurt Kitap Fuarı, yayıncılık alanındaki en büyük organizasyon sayılıyor - 300,000 ziyaretçi, 110 ülke, salonlar dolusu kitabın arasında sadece kitap konuşan on binlerce sektör çalışanı... Bu kadar büyük bir organizasyonda her an her yerde bir şeyler oluyor elbette; bu sene onur konuğu olan ülke İzlanda, ayrıca küresel köy kuramcısı Marshall McLuhan'ın yüzüncü doğum yılı şerefine bazı etkinlikler gerçekleşiyor. E-kitabın yayıncılıkta devrim yapacağını ve matbu kitapların ölümünü tartışan günümüz dünyasında, geçmişimizi kabile çağı, Gutenberg çağı ve elektronik çağ kategorileriyle analiz eden McLuhan'ı yeniden ele almak, gerçekten ilginç. (McLuhan 1980 yılında hayata veda etmiş ancak içerik yerine mecranın önemi, günümüz paradigmalarında halen geçerli.) Düzenlenen etkinliklerin yarıdan fazlasının dijital yayıncılık ile alakalı olduğunu da söyleyelim. Yine fuar kapsamında Storytelling & Storyselling başlıklı StoryDrive konferansı, tüm dünyadan film, oyun, müzik ve kitap alanlarında profesyonel isimleri bir araya getirip yeni medya olanaklarını tartışacak; burada anılan isimler Hary Potter prodüktörü David Heyman, HBO prodüktörü Peter Friedlander, oyun bazlı marketing eksperi Gabe Zichermann ve oyuncu Rupert Everett. Dahası var elbette... Etkinlikler saymakla bitecek gibi değil ama Türk Edebiyatından Film Uyarlamaları başlıklı bir konferansta yazar Emrah Serbes, oyuncu Erdal Beşikçioğlu ve Behzat Ç. dizisinin yapımcısı Tarkan Karlıdağ'ın yer aldığını ve Behzat Ç'den bahsedeceklerini belirtmek gerek. Aşağıdaki görselde Message olarak yazılması gerekirken bir dizgi hatasına kurban giden ve anlamı değişen McLuhan 'mesajını' görüyorsunuz; McLuhan, özellikle düzeltilmemesini rica etmiş hatanın.

Burada her yarım saatte bir görüşmeler, sayısız etkinlik, sürekli koşuşturmaca ve kitaplara dair ya da kitaplardan yola çıkan sonsuz stimulan mevcut. Teknik aksaklıklara kurban gitmezsem sizlere olay yerinden bildirmeyi tasarlıyorum. Güneşli günler dileklerimle...

Sanık

2011-10-11T07:00:00.008+03:00

GalleyCat sayesinde haberdar olduğum bir projeden; Uprise Book Project'den bahsetmek istiyorum bugün. Proje, ABD'de şu veya bu nedenle yasaklanmış kitapları 13-18 yaşları arasındaki gençlere iletme amacıyla kurulmuş. ABD'de uzun zamandır mahkeme kararıyla kitap yasaklanmıyor; ancak eyalet ve ilçelerin okul ve kütüphane komitelerince sakıncalı bulunan kitaplara erişim engelleniyor; kitaplar kitapçılarda bulunabilseler de, kütüphaneler ve okullar tarafından yok sayılıyor. Harry Potter'dan Kurt Vonnegut'a uzanan bir yelpazede pek çok kitap ve yazarın farklı yerlerde ilgili komitelerce yasaklandığını belirtelim önce. Her neyse, Uprise Book Project, Kasım ayına değin 10000 dolarlık mali destek bulabilirse, çocuk ve gençlerin kaydolacağı ve okumak istedikleri ancak erişemedikleri yasaklı kitapları anonim kalma koşuluyla birlikte belirtecekleri bir sistem tasarlıyor. Siteye üye olacak bağışçılar, kitaplara sponsorluk ederek yani maliyetini karşılayarak, kimliklerini bilmeyecekleri gençlere site aracılığıyla gönderimlerini sağlayacaklar. Biraz karışık görünüyor ama mantıksız sayılmaz; proje bugüne değin 4000 dolarlık bağış toplamış ve kasım sonrasında harekete geçecek gibi görünüyor.

Bizde işler başka bir minvalde ilerliyor elbette. Sansür, yasak vs. konularında epey yazı yazdık burada; hatırlatalım, bugün Burroughs Çağlayan'daki yeni Adalet Sarayı'nda, hakim karşısında olacak, yayıncısı ve çevirmeni ile birlikte. Saat 09.00'da görülecek duruşmada sanıklara destek vermek isteyenler için, adres belli.

Kaçış biçimleri

2011-10-10T07:00:00.016+03:00

Etgar Keret'in yeni kitabı Buzdolabının Üstündeki Kız, bu haftadan itibaren raflarda sevgili okuyucu; olan bitenin gündeminden bunalanlara, gerçeklikle fantezi arasındaki sınırlara biraz abanma arzusu duyanlara, gündelik hayatın hoyratlığı karşısında ne yapacağını bilemeyenlere şiddetle tavsiye edilir. Keyif içinde bir kitap okuyayım diyen herkese tavsiye edilir aslında, ama gündelik hayatın hoyratlığından fena halde mustarip blog yazarınız olarak yukarıdaki kategorileri vurgulayayım dedim. Her neyse, güzel kitaplar bir bir hazırlanıyor mutfağımızda -kullanmakla birlikte bu ifadeden hiç hoşlanmıyorum sevgili okuyucu, burası bir restoran, bizler aşçı değiliz, hazırlanan şeyler de yemek değiller; mutfak yerine masa desek mesela, fazla mı gerçekçi?-; Tea Obreht'in müthiş romanı Kaplanın Karısı, Dave Eggers'ın Sendak yorumu Vahşi Şeyler, Jedediah Berry'nin postmodern polisiyesi Dedektifin El Kitabı, Sam Lipsyte'ın Talep adlı şahanesi vs. vs. önümüzdeki aylarda raflarda yer alacak. Bizi izlemeye devam edin!
Film Ekimi'nin başladığı şu günlerde hatırlatmadan geçmeyelim; Woody Allen'ın son yıllarda en büyük gişe başarısı elde eden filmi Midnight in Paris vizyonda halen, hayatın hoyratlığından bunalmaktan bahsettik ya, işte o ruh halini terk etmek için şahane bir fırsat Midnight in Paris. Yaşamın sefaletinden her fırsatta dem vuran ve son yıllarda sinemasında şans, rastlantısallık ve insanın çıkmazlarına ve karanlığına hafiften pesimist bir yaklaşımla eğilen Woody Allen, Owen Wilson'un adeta ışıl ışıl parlamasına olanak sağladığı yeni filminde hayatla hesabını görmüş ve yeniden gülümsemeyi başarmış gibi... Film, Eğrisi Doğrusu'nda yer alan Yirmili Yıllardan Bir Anı adlı öyküyle akraba aynı zamanda, hatırlatmadan geçmeyelim. Hatta bunu söylemişken Yan Etkiler'de yer alan, O'Henry ödüllü Kugelmass Olayı isimli meşhur öyküyle gevşek de olsa bir bağı olduğunu ekleyelim. Filmlerin ya da kitapların konularını anlatmaktan hiç hazzetmemekle birlikte, Kugelmass Olayı'nda mevzunun sihirli bir dolap çevresinde döndüğünü ve kişinin bu dolaba bir roman ile girdiği takdirde o romanın içine "düştüğünü" söyleyebiliriz; Yirmili Yıllardan Bir Anı ise 1920'lerin Paris'inde filmdekine epey benzer bir kadro dahilinde gelişen birtakım olayları konu alıyor - Picasso, Hemingway, Gertrude Stein, Scott ve Zelda Fitzgerald vs.

Sabah gazetesinde okuduğum bir söyleşide Allen şöyle diyor: "Fantezi tek kurtuluşumuzdur. Hepimiz gerçeğe hapsolmuş durumdayız. Gerçekse Vegas gibidir. Bazen birkaç dolar kazanabilirsiniz ama asla kumarhaneyi yenemezsiniz. Tek yapabileceğiniz hayal etmektir, fantezi kurmaktır ama dikkatli olmanız gerekir, çünkü fantezinin fazlası hastalıktır." Fazlasını, azını bilemem ama, kumarhaneyi yenemediğimiz kesin, o kadarını söyleyeyim.

Görselde Yoshimi Kahara'nın kağıt malzemeli yerleştirmelerinden biri yer alıyor. İyi haftalar dileklerimizle.

Kaya

2011-10-07T07:00:00.001+03:00

S: Yazarlık yaşamınızda büyük engellerle karşılaştınız mı?

Joyce Carol Oates: Büyük engellerle mi? Sanırım hayatımın her günü küçük engellerle karşılaşıyorum ben. Princeton'da bir yazar dostum var, adı John McPhee. O, her yazarın öğleden önce muhakkak mini bir sinir krizi geçirdiğini ama hayatına devam ettiğini söyler. Budur bence de. Her gün, bir tepeden yukarı doğru yuvarlamam gereken koca bir kaya gibi. Epey yol alıyorum, biraz aşağı yuvarlanıyor ve ben tepeye erişebileceğim umuduyla itmeyi sürdürüyorum. (...) Zihnimde sürekli başarısızlık var. Başarısızlık beni çeken de bir şey. Sık sık başarısızlığa dair yazıyorum; anlayabildiğim bir şey çünkü kendi hayatımda sürekli uzlaşmam gereken bir kavram. Işığa ya da aydınlanmaya ulaşmak için güç ve yaratıcılığa ihtiyaç olduğu hissi var bir yanda, ama bunun yanında bizi geriye çeken ve yenik düşüren, vazgeçme arzusu uyandıran bir karşı güç de mevcut. Sanırım ben, her gün bu ikisi ile mücadele ediyorum.

(Söyleşiye achievement.org adresinde mukim bir websitesinde rastladım, epey kapsamlı ve ilginç... Joyce Carol Oates, bu yıl da Nobel edebiyat ödülü almadı! Görselde Basquait; tepelerden yukarı koca kayalar yuvarlayan herkese selam olsun, kolay gelsin!)

İyi niyetler

2011-10-06T07:00:00.012+03:00

Felekten bir gece çalmak, uzun zamandır altında bulunduğu yoğun baskıya küçük bir ara vermek Tim’e iyi gelmişti. Bazen sanki tek yaptığı endişelenmekmiş gibi geliyordu. Abby, Carrie, Allison, futbol takımı, Kilise, konut piyasası ve şimdi de Ruth... Son zamanlarda ne yana dönse herşeyi berbat ettiğini, düzeltmeye çalıştıkça işleri daha kötü hale soktuğunu ve insanları kızdırdığını söyleyen birinin nefesini sürekli ensesinde hissediyordu. Belli bir yere kadar yanlış yolda olduğunun farkındaydı –bunu inkar etmeye niyeti yoktu– fakat nerede yanlış yaptığını ya da işleri nasıl yoluna sokabileceğini her zaman doğru hesaplayamıyordu. O eski plak çalıyordu yine ve Tim yine eski Tim olmuştu: iyi niyetler kötü sonuçlar doğuruyordu. Hayatı hakkında gerçekten merak ettiği tek şey ilerleyen günlerde işlerin daha ne kadar kötüye gideceğiydi.

(Tom Perrotta, Yatak Odası Dersleri. Çevirenler: Banu Irmak, Hakan Toker. Perrotta, Yatak Odası Dersleri'nde bir Amerikan kasabasının dinamikleri çerçevesinde ülkesindeki “kültür” savaşlarını anlatıyor. Bir tarafta bir cinsel eğitim öğretmeni, diğer tarafta çeşitli badireler atlattıktan sonra dine dönen bir adam ve kasabayı etkisi altına alan yeni bir dini oluşum. Perrotta'nın bu senenin en iddialı kitapları arasına girme konusunda "iddialı" yeni romanı The Leftovers, taze taze mutfağımızda, önümüzdeki sene içinde yayımlanacak. Görsel, Ida Applebroog işlerinden biri.)

Nevroz?

2011-10-05T07:01:00.000+03:00

"Romancılar nevrozlarını kurgu yazarak köreltmeye çalışırlar. Ne olursa olsun ne yapıyorsak yapmayı ve bunun için yüce bahaneler uydurmayı sürdüreceğiz."

Güne Kurt Vonnegut'tan bir beyan ile başladık; Vonnegut, Jonathan Franzen'ın romancılık hakkında yazdığı makale Perchance to Dream: In an Age of Images, A Reason To Write Novels'a (Belki Hayal: İmgeler Çağında Roman Yazmak İçin bir Sebep) karşı savını yukarıdaki iddia ile ortaya koymuş. Bahis konusu makaleyi ve gelen cevapları yeni okudum; Franzen makaleyi yazdığı zaman henüz The Corrections yayımlanmamış, Oprah ile bir dargın-bir barışık ilişki modeli benimsenmemiş, sene: 1996. Vonnegut'un Franzen'a ayar verme girişimi üzerine bir başkası sahneye çıkıyor ve Franzen'ı destekliyor, sahne derken, bu kapışmanın geçtiği mecra Harper's dergisi. Franzen'a destek veren o diğer yazar, henüz kült mertebesine erişmemiş, genç bir David Foster Wallace:

"Bu (beyan) Vonnegut'u ağırbaşlı ve sevimli gösteriyor ama Franzen'ın dediklerine cevap olarak değerlendirilirse saçmalıktan ibaret. Vonnegut'un dedikleri doğru olsa kimseler roman okumazdı - Kim bir başkasının yalnızca nevrozunu köreltmek için yazdığı bir şeye saatler boyunca kafa patlatmak ister ki? (...) İyi sanat sihir gibidir; hem sanatçıyı hem de izleyeni büyüler. Bu sihrin nasıl işlediğini tanımlamak için uzun uzun tartışabiliriz ama işin özü sanatın iyisinin sihirli, değerli ve hoş olmasında yatar. İyi sanat yaratmak için uğraşmak güçtür ve bana kalırsa, iyi sanatçıların eserlerinin nasıl karşılanacağına dair kaygıları olması gayet makul. Franzen'ın "yüce bahaneler uydurmaktan" öte değer bilmeyen bir kültürel ortamda iyi sanat icra etmeye çalışmak hakkında dürüst ve içten bir tartışma ortaya koymasını cesurca buldum."

Bu, öyle kolay kolay çözümlenecek bir tartışma değil; yazar neden yazar, yazı ne işe yarar vs. vs. Tabiri caiz ise yukarıdaki yazarlardan farklı bir ligde oynayan Stephen King, 2000 tarihli metni On Writing'de, yazı yazma hadisesini telepatiye benzetiyor; yazar ölmüş dahi olsa, metnin iki zihin arasında köprüler kurmaya hizmet ettiğini söylüyor. Nevroz köreltme savına, bir de buradan yaklaşalım; kuşkusuz ki yazı, yazanın kendi şeytanlarıyla yüzleşmesine olanak tanıyor; sihir ya da telepati hususunda yorum yapmayacağım, ama edebiyatın nevroz köreltmekten ibaret olduğu iddiasına ben de katılmıyorum.

Stephen King demişken, King'in kült romanı The Shining'in devamını yazdığı açıklandı; Doktor Uyku adıyla anılan devam romanı, Shining karakteri Danny'nin 40 yaşında bir adam olarak bir akıl hastanesinde çalıştığı dönemde gelişiyor. Shining'in Kubrick tarafından yapılmış sinema uyarlamasını görmüşsünüzdür; King, bu uyarlamadan pek hoşlanmasa ve romana ihanet edildiğini düşünse de film, çağdaş sinemanın klasiklerinden biri. Türkçe dublajında Danny'nin aynaya yazılı Murder kelimesini Redrum olarak tersten okuduğu sahnede bunun dilimize Kızıl Şerbet olarak çevrildiğini hatırlıyorum; kült romanın kült filmine benzersiz bir katkı, algıda patlama...
Laf dağılmadan, bildiğiniz gibi Stephen King çok verimli bir yazar, aşağıdaki görselde 14 yaşındayken yazdığı bir öyküyü gönderdiği dergiye hitaben mektubunu görüyorsunuz; dergi, mektubu ve gönderilen öyküyü yazımından 30 yıl sonra yayımlama kararı almış. 14 yaşındaki Stephen King, kendini bildi bileli yazı yazdığını ve son birkaç yıldır öykülerini dergilere gönderdiğini belirtiyor mektubunda. Nevroz mu demiştik yazının başında? Tutku diye de bir şey var malumunuz; sadece bir bisküvi markası olduğu söylenemez. (Çağrışım fena şey; bunu yazarken geri planda çaldığını duyuyorum, Vefa İstanbul'da bir semt, şefkat bardaki sarışının adı...) Tutku...

Nobel'e doğru

2011-10-04T07:00:00.002+03:00

Nobel bahisleri açıldı sayın okuyucu, Nobel edebiyat ödülü bu sene kime ve hangi ülkeye gidecek, çok yakında göreceğiz. Bahisler epey kızışmış durumda, bahisçilerin bu seneki güçlü adayı Adonis, İsveç'in Arap Baharı'na kayıtsız kalmayacağı ve senelerdir Nobel alması beklenen şairi bu yıl göreceği iddia ediliyor. Bir diğer kamp ise komitenin eğilimlerinin kestirilemezliğini temel ilke olarak benimsenmesinin gerektiğini ve yine beklenen hamleyi değil sürpriz yapacağını iddia ediyor. Ladbrokes'un bahis listesinde ibreler Adonis ve Tomas Tranströmer'i işaret ediyor; listede adaylar arasında her yıl anılan Haruki Murakami, Philip Roth, Don Delillo ve Joyce Carol Oates da bulunuyor. Ladbrokes'a göre Thomas Pynchon da favoriler arasında; bu arada Nobel edebiyat ödülü 1993 yılında Toni Morrison'dan bu yana bir Amerikalıya verilmiş değil, bu yıl da Amerika'ya gitmesi beklenmiyor. Blog yazarınız olarak kendi tahminlerimin asla tutmadığını bildiriyorum ve bu konuda görüş belirtmekten çekiniyorum; benim tahminlerim Booker'da tutuyor nedense, o da bir başka yazıya konu olsun. Tarihçesine baktığımızda Nobel'i alan en genç yazarın Rudyard Kipling olduğunu görüyoruz, Kipling, ödülü aldığında 42 yaşında; onu, ödülü aldıktan 3 yıl sonra hayatını kaybeden Albert Camus izliyor. Kipling'in Orman Kitabı'nı hatırlarsınız; ayrıca belirtmeli, Orman Kitabı önümüzdeki haftalarda blogumuzda bahis konusu olacak. Yazı, iyiden iyiye 'az sonra' tonuna kayıp muğlaklaşmadan önce sözü bağlayalım; ödülü alanlara takdim edilen nişanın üzerinde bir defne ağacının altında oturmuş yazı yazan bir erkek figürü var, karşısında bir kadın olarak resmedilmiş ilham perisi ayakta duruyor ve lirinin tellerine dokunuyor... Bunu gözünüzde canlandırdıysanız eğer şu bilgiyi de ekleyelim: 1901'den bu yana verilen ödül 107 yazara takdim edilmiş ve bunlardan, yalnızca 12'si kadın.

Aydınlık günler dileriz.

(Görselde, Fiona Banner'ın işlerinden biri: Every Word Unmade.)

Naylon

2011-10-03T07:00:00.003+03:00

Bir ayı daha devirdik, devirdik de ne oldu sevgili okuyucu, hayat devam ediyor; şairi anmaktan ötesi abes kaçacak, "Tarihe gömülen koca koca atlar, tarihe gömülür, o kadar."* Çok iç açıcı bir hafta geçirdik denemez, 30 Eylül Dünya Çeviri Günü'nde gelen Palahniuk'un Ölüm Pornosu'nun çevirmen ve yayıncısına 6 aydan 3 yıla kadar hapis istemiyle dava açılması haberi, ironik denmeyecek denli üzücü. Neler olacağını göreceğiz; 2 sene önce ABD'de bir öğretmen Palahniuk'un Guts isimli öyküsünü (Tekinsiz adlı kitabında yer alır) derste öğrencilerine okuttuğu için işinden kovulmuş ve büyük bir yaygara kopmuştu diye hatırlıyorum - Palahniuk'un ve çevirmeni ile yayıncısının kaderinin bu topraklarda nasıl şekilleneceğini hep birlikte göreceğiz.

Haftanın önemli gelişmelerinden biri giderek güçlenen Amazon'un yeni tablet'i Fire'ı piyasaya sürmesi oldu. Fire'ın en cazip yanı, piyasadaki pek çok büyük şirketin öne sürdüğü benzerlerinden oldukça ucuz olması ve kitap okuma yanı sıra film izleme, vs. gibi olanaklar sunması.

Ateş adı verilen bu yeni icadı (!) bir kenara koyalım ve istemsiz çağrışımla ateşten yangına uzanarak söze Fahrenheit 451 ile devam edelim. Ray Bradbury, kitabın önsözünde metni bir kütüphane bodrumundaki daktilo odasında ("çıldırmış bir şempanze gibi tuşlara vurarak, içeri girip kitap raflarına koşarak, kitapları çekip sayfaları çevirerek, dünyanın en güzel poleni olan ve insanda edebi alerji yaratan kitap tozunu içine çekerek")yazdığını ve McCarthy döneminde yayımlatmak istediğinde pek çok engelle karşılaştığını söylüyor. Sansür ve baskının söz konusu olduğu o günlerin politik ikliminde kitabı dergisinde tefrika olarak yayımlamayı sonunda genç ve cesur bir editör kabul etmiş: Fahrenheit 451, böylelikle Hugh Hefner'ın Playboy'u sayesinde gün yüzüne çıkmış. İronik demek bu durum için de müsait değil - poşette satılan bir derginin sansürü eleştiren bir metni sahiplenmesi yerinde ancak.

"İşte şimdi kitaplardan neden nefret edilip korkulduğunu anlıyor musun? Onlar yaşamın yüzündeki gözenekleri gösterirler."** Şaire selam çakarak girdik madem, yine şairin sözleriyle kapatalım: "Halbuki korkulacak hiçbir şey yoktu ortalıkta, her şey naylondandı, o kadar."***
Her şeye rağmen, aydınlık günler dileklerimizle.

(*Acıyor, Turgut Uyar.** Fahrenheit 451, Ray Bradbury; çevirenler: Zerrin-Korkut Kayalıoğlu. *** Geyikli Gece, Turgut Uyar. Uyar'ın şiirleri Yapı Kredi tarafından yayımlanıyor.)

Yasak

2011-09-30T07:00:00.006+03:00

Benden alınma bir kaburgadan yaratılmış olduğunu söylüyor. İnanılır şey değil. Gene uyduruyor. Benim kaburgalarımda bir eksilme olmadı ki...

Mark Twain'in Adem'le Havva'nın Güncesi ile başladık söze; Adem'le Havva'nın Güncesi, Massachusetts'deki Charlton Kütüphanesi tarafından 1906 yılında sakıncalı bulunmuş ve koleksiyona dahil edilmesi yasaklanmış; yasak, 105 yıl sonrasında kalkmış ve kitap böylelikle geçtiğimiz hafta yeniden rafına dönmüş... 24 Eylül-1 Ekim arası, ABD'de kütüphane, yazar ve kitapçı birlikleri ile sansür karşıtı kuruluşların desteğiyle Yasak Kitaplar Haftası vuku buluyor; Yasak Kitaplar Haftası'na global platformda Uluslararası Af Örgütü'nün de destek verdiğini belirtmek gerek. Sözün, fikrin ya da kitabın yasaklanmasını kınamak dışında diyecek pek bir şey yok; Twain'in Adem'le Havva'nın Güncesi oldukça keyifli bir kitap, şiddetle öneririz. (Çeviren: Akşit Göktürk, YKY.)

Kitap içimde büyümeye başladığı için belki. Her gittiğim yere onu da taşıyorum. Karnım burnumda yürüyorum sokaklarda, polisler beni karşıya geçiriyorlar. Kadınlar kalkıp yer veriyorlar bana. Kimse itip kakmıyor artık beni. Hamileyim. Kocaman karnımı dünyanın ağırlığına bastırmış, yürüyorum paytak paytak. (...)
Söyleyecek bir şeyi olan herkes bu kitapta söyleyecek söyleyeceğini – anonim olarak. Çağı tüketeceğiz. Bizimkinden sonra bir kitap daha yazılmayacak – bir kuşak boyunca, en azından. Bugüne dek karanlıkta kuyu kazdık, bizi yönlendirebilecek tek şey sezgilerimizdi. Hayati sıvıyı akıtabileceğimiz bir kanalımız olacak artık, fırlattığımızda dünyayı sarsacak bir bomba. Geleceğin yazarlarına yeterince entrika, dram, şiir, efsane ve bilim sağlayacak malzemeyi koyacağız içine. On bin yıl beslenebilmeli dünya onunla. Görkemiyle muazzam.
Düşüncesi bile beni titretmeye yetiyor.

(Alıntı, Henry Miller, Yengeç Dönencesi. Yengeç Dönencesi, ABD'de 60 yıl boyu mahkeme kararıyla basımı engellenmiş bir metin. Çeviren: Avi Pardo. Önümüzdeki aylarda, raflarda...)

Bedel

2011-09-29T07:01:00.004+03:00

Sotheby's, ekim ayında gerçekleşecek müzayedede F. Scott Fitzgerald romanı Muhteşem Gatsby'nin yukarıda gördüğünüz ilk baskısının kapağını satışa çıkarmaya hazırlanıyor: belirlenen fiyat 150,000 ile 180,000 Amerikan doları arasında. Sert kapaklı basılan kitabın yine ilk baskısının "içi" ise 7 ila 10,000 dolar bedeliyle kapağı alan kişinin olabilir... Kafa karıştırıcı değil mi? Francis Cougat'nın resimlediği bu kült kapakta, arkada ilk baskıya özgü bir hata sonucu Gatsby'nin ön adı Jay küçük "j" ile yazmış ve "j"ler sonrasında el ile düzeltilmiş. Sonraki baskılarda üstesinden gelinen bu hata, şimdi birinci baskının nadir sayılmasına ve bu denli yüksek bir meblağdan satılmasına yol açıyor. Bir de daha şaibeli durumlar var tabii ki; eBay'de History for Sale adlı bir satıcı, özel hayatını neredeyse patolojik ölçüde gizli tutmasıyla tanınan J.D. Salinger'ın ev işlerini gören yardımcısına yazdığı iddia edilen bir notu 50,000 USD'den satışa çıkarmış geçtiğimiz sene; 1989 tarihli notta Salinger, tatile çıkmaya hazırlanan yardımcısına evin işlerini önceden halletmesi ricasında bulunuyor. Tuhaf zamanlar vesselam...

Geçtiğimiz yıl yine Sotheby's tarafından satılan bir belge ile kapatalım yazıyı; Robert Castor'un Fitzgerald çizimi altına yazar bizzat, Muhteşem Gatsby'nin kapanış paragrafını ve kendi imzasını eklemiş. Satış fiyatı: 98,500 dolar.

O ümitledir ki şimdi sefer etmekteyiz, biz o akıntıya karşı giden tekneler, durmadan geriye, geçmişe çarpılıp atılsak da ne gam...* Yazıyı Morrissey ile bağlayalım: There is more to life than books you know, but not much more.**

(*Muhteşem Gatsby, F. Scott Fitzgerald. Çeviren: Can Yücel, Bilge Kültür Sanat. **Morrissey imzalı bu beyit, Handsome Devil'da geçiyor; hayatın tuhaflığı karşısında garantili teselli mecrası olarak kitapları öneriyor bizlere... Ne diyelim, destekliyoruz.)

Damlalar

2011-09-28T07:00:00.019+03:00

Kız arkadaşım Amerika’da birilerinin yalnızlığa karşı bir ilaç bulduğunu söyledi. Dün akşam Gece Hattı’nda duymuş, şimdi de ablasına ona bir kasa yollaması için özel ulakla mektup gönderiyor. Gece Hattı’nda ilacın Doğu Yakası'ndaki bütün eczanelerde bulunduğunu ve New York’ta peynir ekmek gibi sattığını söylemişler. İki türü varmış, damla ya da sprey. Kız arkadaşım damla sipariş etti. Kendini yalnız hissetmesin diye ozon tabakasına zarar vermenin âlemi yoktu.
Damlaları kulağına akıtıyordun ve yirmi dakika sonra kendini artık yalnız hissetmiyordun. Beyindeki kimyasal bir durumla ilgili olduğunu söylemişler radyoda, fakat kız arkadaşım söylenenleri izleyememiş. Tam olarak Marie Curie sayılmaz, benim kız arkadaşım. Biraz aptaldır hatta. Bütün gün oturup onu aldatacağımdan ve terk edeceğimden endişe eder. Fakat onu seviyorum, hem de deli gibi. Postaneden döndükten sonra artık benimle yaşamak zorunda olmadığını söyledi. Çünkü damlaların gelmesi gün meselesiymiş ve artık yalnız kalmaktan korkmuyormuş.
“Beni terk mi ediyorsun,” diye sordum. “Damlalar için mi? Neden?” Fakat onu seviyordum, hem de deli gibi. “Taşın istiyorsan,” dedim ona, “ama bilmeni isterim ki hiçbir iğrenç kulak damlası seni benim sevdiğim gibi sevemez.” Kulak damlaları ona hiçbir zaman ihanet de etmeyecekmiş ama. Öyle dedi bana, sonra da çıktı.
Sanki ben ihanet edebilirmişim gibi. (...)

(Görsel, Joe Sorren. Damlalar, yeni Etgar Keret kitabı Buzdolabının Üstündeki Kız'da yer alıyor. Çeviren, elbette ki Avi Pardo. Buzdolabının Üstündeki Kız, çok yakında...)

Gerçek?

2011-09-27T07:00:00.008+03:00

Eylül ayını devirdik sayılır sevgili okuyucu, günler tepelerden aşağı koşan vahşi atlar misali... Her neyse, zaman nasıl da çabuk geçiyor temalı hezeyanlara girmenin alemi yok, sizler neler ile meşgulsünüz bilemem ama biz sizin için harıl harıl Etgar Keret'in Buzdolabının Üstündeki Kız'ını hazırlamak ile uğraşıyoruz. Keret'i bu yıl Orange ödülünü alan ve ödülü alan en genç yazar olarak tarihe geçen Tea Obreht'in Kaplanın Karısı izleyecek. Ayrıca Henry Miller'ın Yengeç Dönencesi'ni Avi Pardo'nun şahane çevirisi ile özel bir edisyon olarak hazırlıyoruz, daha önce de bahsettik... Sam Lipsyte'ın ironi/mizah yüklü romanı Talep ve Jedediah Berry'nin postmodern polisiyesi Dedektifin El Kitabı Algan Sezgintüredi çevirileri ile, Jack Kerouac'ın Yolda'nın devamı niteliğindeki kitabı Big Sur Nevzat Erkmen'in Türkçesi ile; DBC Pierre, Colson Whitehead, Salvador Plascencia vs. gibi çağdaş ancak çağa meydan okuyan yazarlardan şahane kitaplar sene sonunda ve yeni yılın ilk aylarında raflarda olacak. Mutfak ekibimiz vızır vızır çalışmakta, bizi takip etmeye devam edin diyorum. Ekim ayında blog yazarınız dünya edebiyat aleminde kaynayan kazanların içindekileri sizlere Frankfurt Kitap Fuarı'ndan da bildirecek; anlayacağınız, geride bıraktığımız yaz sonrasında hareketli bir sonbahar sezonu ile karşınızda olacağız. Sürprizlerimiz de var; 2012 bizler için heyecanlı geçecek ve heyecanımız, umuyoruz ki sizlere de sirayet edecek.

Bizde ne var ne yok temalı girizgahın ardından geçen hafta New Yorker'da işaretlediğim fantastik bir haberi aktararak devam etmek istiyorum sevgili okuyucu: Amber C. Jones, New York şehrini tanıtan bir "kazı-ve-oku" kitabı tasarlamış, ancak kitabı okumakla kalmayıp kokluyormuşsunuz da... New York'u en iyi yansıttığını düşündüğü kokuları seçen Jones, çocuklar için nispeten temiz kokular (pizza, sosisli sandviç vs.) ile bir versiyon ve büyükler için çöp, metroda ter kokusu, at pisliği gibilerini de içeren bir şehir-tanıtım kitabı hazırlamış. Yayıncıların ağırlıklı olarak "güzel" kokuları kitaba alma yanlısı olduğunu söyleyen Jones, bunun dürüst bir yaklaşım olmayacağını, şehrin tarçın ve kakao kokmasını çok istemekle beraber gerçeğe sadık kalmak gerektiğini belirtmiş... Jones, kazı-ve-kokla temalı macera kitapları hazırlamaya devam edeceğini de duyurmuş; dünya dijitali tartışırken farklı bir yaklaşım olduğu tartışılmaz, ancak kitap sayfaları arasında çöp koklama arzusu duyup duymamak size kalmış elbette... Kazı-oku metinlerden bahsetmişken değinmeden geçmeyelim; Kamusal Sanat Laboratuvarı'nın Bienal'e karşı gerçekleştirdiği protesto eylemini duydunuz mu? - Kamusal Sanat Laboratuvarı'nın metni işte burada.

İyi haftalar dileklerimizle...

(Görsel, graffiti sanatçısı Phlegm'in Newcastle'daki işlerinden biri.)

Taş-kağıt-makas

2011-09-26T06:55:00.009+03:00

Bir haftaya daha başladık sevgili okuyucu, bir yandan yeni kitap ve fuar hazırlıklarımız sürüyor, ancak blog yazarınız sizin için dünya kitap gündemini takip etmeye tüm koşullar altında devam ediyor. Geçen hafta İngiltere'de yer yerinden oynadı desek yalan olmaz; sivri kitaplarıyla tanıdığımız Canongate yayınevi (kendileri Nick Cave'in de yayıncısıdır) yıl başında astronomik bir meblağ ödeyerek yaşam öyküsünü basacağını gururla duyurduğu Julian Assange ile deyim yerindeyse papaz olmuş ancak kitabı, yaşam öyküsü konu edilen Assange'ın izni olmaksızın yayınlamakta beis görmemiş - geçtiğimiz perşembe günü yayımlanan kitabı henüz inceleme fırsatı bulmuş değilim; ama kitap üzerinden kopan fırtınayı ilgiyle takip ettim; özetlersek durum şöyle: Hayalet yazar diye bir mefhum var, biliyorsunuz -bu hayalet yazar konusuna ayrıca bir blog yazısında değineceğim- Canongate ve ABD'den Knopf 930,000 sterlin ödeyerek Wikileaks'in arkasındaki isim Julian Assange ile bir kitap yazımı konusunda anlaşıyorlar. Canongate'in beyanına göre Assange hayalet yazar Andrew O'Hagan'ın sorularını cevaplıyor, elli saati bulan bu kayıtlar üzerinden Assange'ın yaşam öyküsü "kendi ağzından" metne dökülüyor. Hazırlanan dosyayı okuyan Assange -ki kendisi bu çalışma için 500,000 sterlinlik bir avans almış- kitaptakilerin hakkında görülmekte olan mahkemede aleyhinde delil olarak kullanılabileceği sanısıyla anlaşmayı iptal etmek istediğini belirtmiş; ancak sözleşmedeki birtakım boşluklar nedeniyle, kitaba devasa bir yatırım yapan Canongate'in baskısını engelleyememiş. (Avansı geri de ödememiş.) Knopf kitabı yayımlamaktan vazgeçtiğini açıkladı; ancak Canongate geri adım atmadı. İzinsiz Otobiyografi altbaşlığıyla yayımlanan kitabın yazarı; itirazlarına ve hayalet yazarın imzasına rağmen Julian Assange olarak geçiyor. Ayrıntılarını The Guardian'dan takip ettiğim bu kargaşa ile ilgili haber yapan Haberturk, 'Assange'ın otobiyografisi sızıyor' başlığıyla olaya kısaca değinmiş. Kitabın Assange hakkında tecavüz iddialarına yol açan olaylar ile başladığını ve metnin çok da sağlam olmadığını iddia eden bazı yorumlar okudum, ancak bilinmez elbette... Peki, bütün bunlar kitaptan daha çok söz ettirmek adına tasarlanmış bir danışıklı dövüş olabilir mi? İşte orasını asla bilemeyiz sevgili okuyucu.

Her şeye rağmen, aydınlık günler dileklerimizle... Bu kadar İngiltere haberi verdik madem; aşağıda, Britanya'dan çıkmış en iyi şeylerden biri olan Pulp, pazartesi sendromuna Glastonbury'den nostalji eşliğinde meydan okuyor. Yarın bizden haberler ile haftaya devam.

Heykel

2011-09-23T07:00:00.001+03:00

Yoğun bir haftayı bir süre önce İskoçya'da baş gösteren ve gizemli biçimde orada burada belirmeyi sürdüren kitap heykelleri ile kapatalım. Bu fenomen Mart ayında Edinburgh'de ortaya çıkıyor; görünüşe bakılırsa ismini ve kimliğini gizlemeyi seçen bir sanatçı, İskoçya Şiir Kütüphanesi'ne kitaptan yapılma bir heykelcik ve kütüphaneleri desteklediğini söylediği bir not bırakıyor... Ulusal İskoçya Müzesi, Ulusal Kütüphane, Film Arşivi gibi noktalara da uğrayan gizemli şahıs, kimileri biraz ürkütücü görünse de her bir heykelinin yanına kütüphanelere destek verdiği mesajını iliştirmekten çekinmiyor. Yukarıdaki görsel, ABD'de yaşayan sanatçı Daniel Lai'e ait; aşağıdakiler İskoçya'dan kareler. Malzeme: kitap.

İyi tatiller dileklerimizle.

Kumsal taşın altında

2011-09-22T07:00:00.025+03:00

Geçtiğimiz hafta sonu Milliyet gazetesi Filiz Aygündüz'ün Murathan Mungan ile söyleşisine yer verdi; söyleşinin ekseninde Mungan'ın yeni evi, tüm detaylarıyla anlatılmaktaydı. Evmiş, dekormuş, tadilatmış; bunlardan fazla anlamam sevgili okuyucu, dolayısıyla mevzu bahis olduklarında çok da ilgimi çektiğini söyleyemem. Ancak yazarların evleri, yazara atfedilen gizem arttıkça giderek daha çok ilgi çekiyor gibi. Yanılmıyorsam Guardian'da, Roald Dahl'ın öykü ve romanlarını yazdığı kulübenin satılacak olduğu ve ailesinin yazarın sevenlerinden destek istediğini okudum - kulübeyi içindekilerle birlikte Roald Dahl Müzesi'ne taşımak için 800,000 $ gibi bir meblağ gerekiyormuş. Yazı, halihazırda Dahl'ın telifleriyle geçinen ailenin taşıma masraflarını üstlenmiyor olmasını eleştiriyor ve yazar evlerine yönelik turistik turlardan bahsediyordu. Bugünlerde incelediğim bir başka kitap, A Skeptic's Guide To Writers' Houses (Şüphecinin Yazar Evleri Rehberi diye aktaralım, biraz tuhaf gelse de kulağa) benzer bir damardan yola çıkıyor ve hacca gidercesine sevdikleri yazarların yaşadıkları yerleri dolaşan insan güruhları peşinde bir seyahate koyuluyor. Böyle bir fenomen mevcut gerçekten; yazarı, içinde yaşamış olduğu yerin somut gerçekliğini tanıyarak anlamaya çalışmak adına insanlar seyahatlere çıkıyorlar; bir de şehirlerle özdeşleşen yazarlar var elbette, yolu Prag'a düşen biri için Kafka'nın evine uğramak, Çek birasının tadına bakmak kadar gerekli bir turistik aktivite sayılıyor. Yazar evi ziyaretlerinin animizme dokunan bir yanı da var gibi; o evi, o masayı, o iskemleyi gördüğünüzde yazardan bir parçayı da görmüş kadar olduğunuz yanılsaması, bu tarz turlara yönelik ilgiyi canlı tutuyor. Geçen hafta Orhan Pamuk'un Saf ve Düşünceli Romancı'sından bahsetmiştik; kitabı yeniden anımsatalım ve ekleyelim - manzara kitabın içinde sevgili okur, yazarın eşyaları arasında ya da yaşadığı yerlerde değil; yazarın izini sürmek için yollara koyulup yaşadığı yerleri gözden geçirmek elbette mümkün, ama bunu yapmadan, salt yazdıklarına bakarak da yazarın manzarasından bir kesit, hem de daha zengin bir kesit elde edilebilir. Mühim olan, nihayetinde yazarın evi mi yoksa metnin kendisi mi? Oyum evden yana değil. Bilakis, davet edilmediğim bir evin içinde dolaşmanın röntgenci bir yanı olduğunu düşünüyorum... "Kafka'yı hep bir pencerenin gerisinde, ellerini cama dayamış, hayatın içine bakarken düşünüyorum. Yaşadığı sırada bile, ölüm tarafından buraya bakıyormuş gibi."*

(*Alıntı David Grossman'dan, Paris Review söyleşilerinden biri. Grossman'ın yeni romanını önümüzdeki sene, Dilek Şendil çevirisiyle okuyacaksınız. Aşağıda, Kafka'nın yazı masası.)

Gerçek

2011-09-21T07:00:00.009+03:00

Sonbaharla birlikte yeni ve ilginç kitaplar da yavaş yavaş boy göstermeye başladı sevgili okur, kimilerini yeri geldikçe burada paylaşacağım. Amerika, uzun zamandır Haruki Murakami'nin Japonya'yı kasıp kavuran dev romanı 1Q84'ü bekliyor ve geri sayım başladı sayılır. Yukarıda tanıtım filmini gördüğünüz kitaptan bir bölüm, yazarın facebook sayfasında paylaşıma açıldı bile - tek yapmanız gereken, yazarı "beğenmek," ardından kitabın girişini okuyabiliyorsunuz. Dostoyevski, Kafka ve Raymond Chandler'ı beğendiğini söyleyen Murakami, Aki Kaurismaki filmlerinden hoşlandığını ve animasyona katlanamadığını belirtiyor. Çeviri de yapan yazar, gerçekçi yazarları (Carver, Fitzgerald, Irving) tercih ettiğini, DeLillo, Barth ya da Pynchon'a bulaşacak olsa kendi deliliğinin onlarınkilerle çakışacağını belirtiyor. Paris Review söyleşilerinden birinde (2004) yarattığı karakterlerin olay akışı esnasında gelişen tuhaf olayların farkında olmaları, hatta okurun dikkatini bunlara çekmeleri üzerinden yöneltilen soruya ise şöyle cevap veriyor:

Sanırım dünyanın biraz tuhaf olduğu gerçeği benim kendi gözlemim. Karakterlerim yazdığım sırada benim tecrübe ettiğim şeyleri tecrübe ediyorlar - okur da bunları tecrübe ediyor aynı zamanda. Kafka ya da Marquez, klasik anlamda edebiyat yapıyorlar. Benim anlattıklarım daha güncel, daha çağdaş, postmodern tecrübeyi biraz daha fazla kapsıyor. Film seti gibi düşünün -tüm dekor, raftaki kitaplar, raflar- her şey sahte. Duvarlar kağıttan yapılmış. Klasik anlamda büyülü gerçekçilikte duvarlar ve kitaplar sahte olmaz. Ama benim yazdıklarımda sahte bir şey var ise, altını çizmem gerekir. Gerçekmiş gibi davranmam.

(...)Yaşadığımız bu dünyanın, bu şehir hayatının bir tür komedi olduğunu düşünüyorum. 50 kanallı TV'lar, hükümetteki aptal adamlar-komedi hepsi. Ciddi olmayı deniyorum ama ne kadar uğraşırsam o ölçüde komik hale düşüyorum. Ben 19 yaşındayken hepimiz ölümüne ciddiydik, 1968'de, 1969'da. Ciddiyet gerektiren zamanlardı ve hepimiz çok idealisttik.

İdealizm ve ciddiyet bir yana, kurgu eserler yazan bir yazarın gerçek ve sahte kavramlarını bu şekilde kullanması oldukça ilginç. Yöneltilen sorunun, yazarın büyülü gerçekçilik üzerinden kendini nerede gördüğünü irdelediğini de belirtmek gerekiyor sanırım, perspektif adına.

1Q84'ün İngilizce çevirisi, 25 Ekim'de yayımlanacak. Türkçesinden henüz ses seda yok, bekliyoruz.